سیدرضا هاشمی متولد سال۱۳۱۴ از قدیمیترین مغازهداران و بهنوعی بخشی از تاریخ زنده محله طلاب است که اهالی او را به نام «سیدرضا» میشناسند.
عرفان محمود بخاری میگوید: زیارت هدف اصلی سفر پاکستانیها به ایران است؛ آنان با هدف زیارت به ایران میآیند و به شهرهای مشهد، قم و سایر امامزادهها سفر میکنند. برخی از آنان هم به مکانهای تاریخی سفر میکنند.
هارونالرشید را در مشهد با بنای «هارونیه» میشناسند که در یککیلومتری آرامگاه فردوسی قرار دارد. بسیاری گمان میبرند که این بنای مقبره هارونالرشید است که چنین نیست. او در باغ والی خراسان، دفن شده است.
سنگ بست یکی از اولین آرامگاههای گنبددار ایران و کهنترین بنای خراسان رضوی بعد از حرم مطهر امام رضا (ع) که روزگاری در پنجراه حیاتی جاده ابریشم قرار داشته، امروز سوت و کور است.
فقط ۷ کیلومتر آنسوی زندگی پرسروصدای شهر ما، هزاران سال است که آب سرد کوههای بینالود، آرام و خرامان کوههای خلج را درنوردیده، کوهها را صیقل داده و ردپای آن، شده است هفت حوضچه سنگی پیدرپی.
رباط طرق را به شاهسلیمان صفوی نسبت میدهند و درحقیقت الحاقی به کاروانسرای شاهعباس بوده، سالم باقی مانده است؛ کتیبه بنای الحاقی، ساخت آن را به تاریخ ۱۰۸۰قمری نسبت میدهد.
یکی از این سادات که در تاریخ شهر مشهد و بلکه ایران تأثیرگذار بوده، میرزاابوصالحبنمحمدمحسنرضوی بانی دو بنای شناختهشده و مشهور «مدرسه علمیهنواب» و «مصلای مشهد» است. میرزا ابوصالح واقف موقوفههای ارزشمندی است که عموما کاربری آموزشی دارند.
در گوشه ای از کوچه کربلا آبانباری قرار داشته که روزگاری نهچندان دور سرچشمه سیراب کردن تمام اهالی و سکنه منطقه حرم بوده اما حالا کسی به این مکان تاریخی توجهی ندارد.
بسیاری از ارادتمندان حضرت آنچه را به نظرشان دارای شأن و ارزش میآمد به مضجع شریف آن امام تقدیم میکردند تا بر آن نصب شود. بعضی از آنها مانند ترنجها، قبههای چهارگوشه ضریح و... همیشگی بودهاند.
بنای تاریخی ایوان طرق از نظر معماری، الگویی برای بنیان نهادن مصلای پایینخیابان بوده و در سال ۸۳۷قمری با ترکیب یک ایوان بلند مرکزی و دو ایوانچه در طرفین و اتاقهای گوشوار ساخته شده است.
برادران علیپور را بهدلیل سفرهای زیادی که رفتهاند، به نام دو قلوهای جهانگرد میشناسند، برادرانی که در خانهشان کلی عکس و عتیقه و یادگاری و سند و مدرک از کارخانه نخریسی، محله و پدر و مادرشان به چشم میخورد.
در دل بازارچه سراب، خانهای با نمای آجری، سردر قوسیشکل و دری چوبی خودنمایی میکند. این خانه روزگاری محل زندگی دکتر محمد نصیریان، چشمپزشک مشهدی، معروف به دکتر شیخ دوم بوده است.
حسن محمددوست میگوید: خیلی وقت است آسیاب کار نمیکند و اکنون خبری از مجراهای آب و سنگ زیرین آسیاب نیست. تنوره آن تخریب و سنگ رویین آن هم جابهجا شده است. با ورود به دخمه گنبدی با تکه سنگ رویین آسیاب روبهرو میشویم که به دیواری تکیه داده است.
تاریخچه بیمارستان منتصریه به شاهزاده منتصرالملک که از ثروتمندان مشهد بود، برمیگردد. او فرزندی نداشت. بنابراین وصیت کرد که اموالش صرف ساخت بیمارستان شود. پساز درگذشت او، همسرش در خیابان «جنت» ساخت بنا را شروع کرد.
تا سال ۸۲ بنای مصلیپایین به عنوان انبار متروکهای استفاده میشد، اما اکنون این بنای تاریخی، یکی از دو مرکز هنرهای تجسمی میراث فرهنگی و محل آمد و شد هنرمندان شده است.
رضا صادقی طراح مرمت بناهای تاریخی است و در پروژههای مرمت خانه کوزهکنانی، کلیسای میدان دهدی، باغ نادری، مدرسه عباسقلیخان و... همکاری کرده است. او طرحهایی هم برای مرمت بناهای تاریخی عتبات عالیات انجام داده است.
در کوچه آیتالله خامنهای، نبش سهراهی اول، آبانباری قدیمی وجود داشته که اکنون اثری از آن به چشم نمیخورد. درکنار این آبانبار، آبخوری قدیمی با طرحی شبیه به محراب که تداعیکننده سقاخانههای سنتی ایران است.
درباره تاریخ و چگونگی ساخت بنای «بند گلستان»، حرفوحدیث بسیار است. برخی افراد آن را از بناهای گوهرشادبیگم، همسر خیّر شاهرخ تیموری و بانی مسجد باشکوه گوهرشاد، میدانند و گروهی، آن را از بناهای صفویه میپندارند.
رضا صادقی میگوید: بسیاری از حسینیههای مشهد، دستخوش تغییر و معاصرسازی شدهاند. اما این تکیه با اینکه ۱۵۰ سال قدمت دارد، ساختار اصلیاش حفظ شده است که آن را بسیار خاص میکند.
کشف حکاکیهای چندهزارساله در گوشهای از شهر که کسی از وجودشان خبر نداشته است.