«گرافینیک» اختراعی با ۶ کاربرد صنعتی 
مهسا بهرامی دختران والیبالیست موفق مشهد است 
«گرافینیک» اختراعی با ۶ کاربرد صنعتی
محمدسلامی استاد| جوان است و سختکوشی جزء جداییناپذیر صفات اوست. دکتر علی فرزانه متولد ۱۳۶۵ است. دکترایش را تازه گرفته و فقط سه ماه است که از پایاننامه خود دفاع کرده و به قول خودش، مدرکش هنوز داغِ داغ است. فرزانه هرگز برای استخدام و کار درس نخوانده است و متکی به استعداد و تواناییهای خودش است. به قول خودش، افق پیش رویش خیلی روشن است و هیچوقت ذهنش را درگیر مسائلی مانند اینکه آیا با این تحصیلات برایش کار پیدا میشود یا خیر نکرده است.»
او توانسته است این افق روشن را با ثبت اختراعی درزمینه نانوفناوری به همه ثابت کند. اهداف و آرزوهای دورودرازی دارد که برای تکتکِ آنها برنامهریزی کرده است. او اعتقاد دارد که به تمام اهداف خود میرسد، ولی هر هدفی، فرایند و زمان خودش را دارد و وقتی که به هدف رسیدیم، نباید متوقف شویم و بلافاصله باید هدف بعدی را شروع کنیم. برای او متوقف شدن مانند مرگ است که هرگز به آن تن نمیدهد.
شرح حال مخترع جوان محله فرهنگیان را با هم میخوانیم تا از پشتکار او در رسیدن به اهدافی که درنظر گرفته است، مطلع شویم.
مهندسی شیمی، دنیایی از فعالیتهای شیمیایی است
علی فرزانه، عاشق شیمی است و از همان زمانی که تحصیلش را در دانشگاه فردوسی آغاز کرد، به پیلهای شیمیایی علاقهمندی خاصی نشان داد و حوزه مطالعاتی خود را بر روی همین موضوع بنیان نهاد. مهندسی شیمی، دنیایی از فعالیتهای گسترده شیمیایی را پیش روی یک مهندس باز میکند که میتواند حوزهای را که بهینه است و او به آن علاقه دارد، انتخاب کند. حوزههایی که میتوانند هم افتخار بیافریند و هم به درد جامعه بخورند.
فرزانه با اشاره به اینکه درمورد «نانومواد» و «صنایع نفت و گاز» تحقیقات زیادی انجام داده است، میگوید: «در زمان دانشجویی درکنار استادان دانشگاهی و به عنوان همکار اصلی بر روی پروژههایی مانند جداسازی دیاکسید گوگرد از خروجیهای دودکشهای پالایشگاه گاز خانگیران سرخس و همچنین طرحی به نام شیرینسازی میعانات گازی کار کردم که همه با موفقیت به پایان رسید. این طرحها برای من کولهباری از تجربه به همراه آورد. فعالیتهایی که الان انجام میدهم، ادامه همان نکاتی است که از این پروژهها آموختهام.»
از عمق وجودم کمک خدا را احساس کردهام
از زندگی راضی است و به مسیری که رفته است، ایمان دارد و چه از این بهتر که از مسیری که تا این سن رفتهای، راضی باشی: «از چیزی که تا الان به دست آوردهام، تقریبا راضی هستم و به مسیرم ایمان دارم. گاهی با خودم فکر میکنم که اخذ مدرک، آخر راه نیست و هنوز مسیر ادامه دارد، ولی از راهی که رفتهام، احساس رضایت دارم. به نظرم در آن مسیری هستم که باید باشم.»
یاد و یاری خدا همواره در زندگی مخلوقات آشکار است و کافی است که به اطراف و زندگی خودمان نگاهی بیندازیم تا کمک و لطف خدا را ببینیم.
فرزانه هم به این مطلب باور قلبی دارد و میگوید: «من تاکنون خیلی زمانها کمک خدا را از نزدیک احساس کردهام. اتفاقات زیادی برایم پیش آمده است که به این نقطه رسیدهام. ثبت اختراعی که در زمینه نانوفناوری انجام دادم، کاملا یک ماهیت تصادفی داشت و من این را نشانه محبت خدا به خودم میدانم.»
هدف، واژه گمشدهای است که در زندگی اکثر افراد جامعه پیدا نمیشود. آیا واقعا با خودتان خلوت کرده و از خود پرسیدهاید که مثلا در پنج سال آینده باید در چه زمینههایی کار کرده و در چه مکانی ایستاده باشید. تفاوت کسانی که در دنیا توانستهاند هدف خود را مشخص کنند و کسانی که به روزمرگی عادت کردهاند، در همین نکته نهفته است.
او میگوید: «هدفم در زندگی کاملا مشخص است و من در زمینههای فردی، اجتماعی و اقتصادی اهدافی دارم که میدانم در پنج سال آینده باید کجا قرار گرفته باشم. نقطه نهاییای که مدنظرم است، کارآفرینی و تولید محصولات شیمیایی است. من حدود ۲۲ سال درس خواندم و در این مدت اطلاعاتی را بهدست آوردهام. حالا دوست دارم که خروجی این دانش را ببینم.»
از مواد زائد ماده باارزشی استخراج کردم
رساله دکتری او در زمینه پیلهای سوختی است که خیلی زیاد در تجهیزات الکترونیکی قابل حمل به کار میرود. مشکلی که این تجهیزات دارند، مربوط به گرانقیمت بودن آنهاست. این گرانی مربوط به پلاتینی است که در این پیلها به کار میرود. فرزانه بهدنبال راهی است که این پیلها را حذف کند تا از قیمت آنها کاسته شود. او در اینباره میگوید: «سعی کردم پلاتین موجود در این پیلها را حذف کنم و به جای آن مادهای بگذارم که نزدیک به پلاتین و البته با قیمت خیلی کمتر از آن باشد.»
فرزانه درمورد مواد جایگزین مطالعه میکند و به عنصری به نام «گِرافِن» از خانواده گرافیت که نوعی «کربن» است، برمیخورد. گرافن عنصری است که در سال ۲۰۰۴ کشف شد و کاشف آن، جایزه جهانی را به این خاطر نصیب خود کرد.
علی فرزانه اصلاحاتی در ساختار آن ایجاد و آن را جایگزین پلاتین موجود در پیلهای سوختی میکند. این اختراع آقای دکتر نیست و روند اختراع او تازه از اینجا شروع میشود.
فرزانه میگوید: «برای اصلاح ساختار گرافن که بشود آن را جایگزین پلاتین کرد، باید تغییراتی در آن میدادم. مادهای به نام «مِلامین» وجود دارد که در پتروشیمی بجنورد تهیه و تولید میشود. به بجنورد رفتم و آن را تهیه کردم. رفتوآمدهای من بارها تکرار شد و در همین زمان متوجه شدم که در پتروشیمی بجنورد، ماده دیگری به همراه ملامین تولید میشود که نوعی پسماند به حساب میآید. بهظاهر این ماده پسماند، کاربردی ندارد و دراصل، ماده زائدی است که به همراه ملامین تولید میشود.»
اینکه من برای کار خود از ملامین استفاده کنم و آنجا اتفاقی بفهم که در ماده پسماند دیگری هم تولید میشود، لطف خداست
لطف خدا
او یاری خدا را در اینجا میبیند و ثبت این اختراع را به تاییدات و لطف الهی گره میزند. فرزانه در اینباره میگوید: «اینکه من برای کار خود از ملامین استفاده کنم و آنجا اتفاقی بفهم که در کنار ملامین، ماده پسماند بلااستفاده دیگری هم تولید میشود که محصولات مشابه این پسماند میتواند به کمک طرح من بیاید، همه کمک خداست.»
آقای دکتر، پسماند مدنظر را از پتروشیمی میگیرد و شروع میکند به کار کردن بر روی این محصول تا از آن مواد باارزشی استخراج کند که خصوصیات آن بسیار بیشتر از فواید ملامین است.
او در این باره میگوید: «یک سال و نیم زمان برد که به این ماده رسیدم. وقتی اختراع به اتمام رسید، آن را ثبت کردم که در جشنواره رویش بنیاد نخبگان به عنوان طرح برگزیده انتخاب شد و گواهی سطح ۳ نخبگی را به من دادند. این اختراع در جشنواره نوآورانه ستاد نانو هم مقام آورد و مورد حمایت ستاد نانو قرار گرفت.»
تلاش برای اثبات
ماده ساختهشده آقای دکتر که آن را «گرافینیک» نامیده است، ۶ کاربرد صنعتی دارد. صنایع پلیمری، پساب کارخانجات رنگ، صنایع آرایشی و بهداشتی، صنایع رنگ و پوشش، روانکنندهها و سطوح خودتمیزشونده جزو بخشهای صنعتی هستند که ماده شیمیایی تازهاختراعشده آقای فرزانه میتواند در آنها به کار گرفته شود.
با این حال فرزانه روند تهیه و تولید آزمایشگاهی این ماده را با تولید تجاری و انبوه آن متفاوت میداند و میگوید: «اگر این ماده بخواهد در قالب صنعتی و تجاری به تولید انبوه برسد، شرایط تولیدش کاملا متفاوت خواهد بود و ممکن است فرایند دیگری داشته باشد. در حال حاضر فرایند تولید آزمایشگاهی آن را اجرا کردهایم که به لطف خدا پاسخ داده است، ولی در فرایند تجاری ممکن است به کارهای جدید دیگری نیز نیازمند باشیم.»
فرزانه بهتازگی این اختراع را انجام داده است و الان به دنبال کسب مجوز از مرکز رشد دانشگاه فردوسی است تا دفتری در آنجا تاسیس کند و بتواند از برخی مزایای پژوهشی تخصیصدادهشده استفاده کند. او میگوید: «این روزها کارم این است که به دنبال مجوزهای لازم برای تشکیل دفتر مرکز رشد باشم. از طرف دیگر باید به خدمت سربازی اعزام شوم و با حمایتهایی که به حکم قانون از مخترعان میشود، به دنبال گذراندن خدمت سربازی بهصورت «سرباز-نخبه» هستم.»
مراحل نخبگی
با توجه به اینکه این اختراع تازه به اتمام رسیده است، فرزانه هنوز برای تجاری شدن و تولید انبوه این ماده شیمیایی نتوانسته است آنچنان که باید فعالیت کند و میگوید: «من مجوز نخبگی سطح ۳ را گرفتهام. بنیاد نخبگان حمایتهایی از اختراعات و اکتشافات نخبگان تحت پوشش خود میکند. این حمایتها بهصورت «مرحلهای» است.
در مرحله اول حمایتهای آموزش و توانمندسازی، از فرد مخترع میشود. این نوع حمایت به خاطر این است که فرد مخترع بتواند کار را کامل و فرصت حضور در چند نمایشگاه را پیدا کند تا بهمرور زمان بتواند نخبگی سطح ۲ را بگیرد. اگر مخترع موفق شود نخبگی سطح ۲ را به دست آورد، بنیاد نخبگان برای تولید نیمه صنعتی از وی حمایت مالی میکند. حمایتهای «ستاد نانو» هم هست. ستاد نانو طرح را تحت پوشش قرار میدهد تا پرورش یابد و وقتی به مرحله قابل قبولی رسید، در پیدا کردن سرمایهگذار اقدامات لازم را انجام میدهد.»
عاشق تدریس به نوجوانان محله خودم هستم
البته علی فرزانه برای شناسایی محصول، بیکار ننشسته و برای معرفی محصول به شهرک صنعتی توس رفته است. او در اینباره بیان میکند: «برای معرفی محصول به یکی از کارخانجات شهرک صنعتی رفتم. این کارخانه برای دستگاههای صنعتی خود از برخی مواد روانکننده استفاده میکرد که از خارج خریداری میشد. ماده اختراعی خود را که بهعنوان روانکننده هم کاربرد دارد، برای تست و محک زدن به آنها سپردم. نتیجه برای آنها جالب بود. آنها پس از تست و ارزیابی متوجه شدند که این ماده در مقایسه با مواد روانکننده خارجی، حدود ۳۰ درصد افزایش بازدهی داشته است.»
فرزانه خوب میداند که نباید فقط به حمایتهای دولتی امید داشته باشد. بسیاری از طرحها هستند که سرمایهگذاران خارجی بهشدت از آنها استقبال میکنند، ولی مسئولان دولتی و صنعتی حاضر به حمایت از این اختراعات و سرمایهگذاری بر روی آنها نیستند. او با علم به این موضوع بیان میکند: «در شرایط فعلی خیلی نمیشود روی حمایتهای دولتی حساب کرد. دوست دارم در این زمینه مستقل باشم. من هیچوقت برای خودم محدودیتی قائل نبودهام. برای برنامههای آینده تصمیم دارم به چند کشور خارجی که در زمینه تحقیقاتی رشته من فعال هستند، مسافرت کرده و با آخرین فناوریهای روز آشنا شوم و سپس با بازگشت به کشورم به جامعهام خدمت کنم.»
علی فرزانه ساکن محله فرهنگیان است. وی همه همسایگان خود را نمیشناسد و دلیل آن را هم اینگونه بیان میکند: «در منطقهای که من ساکن هستم، همسایهها خیلی سریع تغییر مکان میدهند. به همین دلیل فرصت نکردهام با آنها رابطه نزدیک برقرار کنم و احوالشان را جویا شوم.»
فرزانه یکی از دغدغههای خود را کمک به نوجوانان آن محله میداند، زیرا از نظر او یکی از وظایفش نشر علم است. او در اینباره میگوید: «در نزدیکی منزلمان، مسجد امامصادق (ع) قرار دارد. قبلا ارتباط خوبی با این مسجد داشتم و حتی در آن دروس تقویتی تدریس میکردم. الان متاسفانه به دلیل مشغلهای که دارم، سرم شلوغ شده است، ولی خیلی خوشحال میشوم که دوباره به این مسجد بروم و به تدریس و استعدادیابی شیمی در بین نوجوانان محله بپردازم.»
*این گزارش چهارشنبه، ۱۳ دی ۹۶ در شماره ۲۷۵ شهرآرامحله منطقه ۱۰ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
