محله کنه‌بیست؛ راه رسیدن به روستایی تاریخی

روی نقشه، محله کنه‌بیست مشهد دست‌کم ۱۵ کیلومتر با دهستان «کنویست»، «کنه‌بیس» و یا «کنه‌بیست» فاصله دارد، این محله از آن روی «کنه‌بیست» نامگذاری شده که مسیر دسترسی به این روستای تاریخی از دل آن عبور می‌کند و به جز این ارتباط دیگری با روستای کنه‌بیست ندارد.

محله کنه‌بیست تا دهه ۵۰ پر از زمین‌های زراعی و باغ‌های تره‌بار و تحت تملک خلیل مؤمنی بود؛ او یکی از ارباب‌های خوش‌نام محله بود که ثروت زیادی داشت و کشاورزان در زمین‌های تحت مالکیت او کار می‌کردند. مردی که هنوز هم نامش بر سر زبان قدیمی‌ها هست. می‌گویند: دستش به کار خیر بود و همیشه کار مردم را راه می‌انداخت.

مهم‌ترین شاخصه محله کنه‌بیست، وجود مسجد صد‌ساله ابوالفضلی است؛ این مسجد حالا قلب محله محسوب می‌شود و برای اهالی محله شبیه صندوقچه‌ای ارزشمند و پر‌خاطره است.

کوچه حر ۱۶ (شهید غلام حجتی) یکی از معبر‌های قدیمی محله کنه‌بیست است که آن‌زمان از دل باغ‌تره‌ها و زمین‌های کشاورزی حاج‌احمد جامی و مرحوم قیاسی شکل گرفت. سال ۱۳۶۰ فقط پنج‌خانواده در آن زندگی می‌کردند و رفته‌رفته مغازه‌های مصالح‌فروشی هم به آن اضافه شد که از همه جای شهر به‌خاطر مرغوب‌بودن مصالح ساختمانی به این کوچه می‌آمدند. حالا هیچ ردی از این مغازه‌ها به چشم نمی‌خورد.

این گذر عریض را چهل‌سال پیش با عنوان «کوچه مالک» می‌شناختند. بعد‌از قطعه‌بندی زمین‌ها و واگذاری به خرده‌مالک‌ها، برای اینکه اختلافی بین مالکان ایجاد نشود، این نام کلی انتخاب شد که هنوز سر زبان قدیمی‌هاست.

بافت:

محله کنه‌بیست جزو محلات کمتر برخوردار مشهد است که هنوز راه بسیاری تا رسیدن به امکانات شهری دارد. بسیاری از معابر این محله مناسب‌سازی نشده و کوچه‌هایش باریک و پیچ‌در پیچ است. این محله با ۱۵۲ هکتار وسعت بر اساس آخرین سرشماری مشهد ۳۱ هزار و ۴۶۳ نفر را در خود جای داده است.

تراکم جمعیتی این محله ۲۰۷ نفر در هکتار است که چهار برابر تراکم جمعیتی شهر مشهد است و جزو محلات پرتراکم و شلوغ مشهد محسوب می‌شود و با استناد به نقشه‌های کتاب اطلس‌محلات شهرمشهد می‌توان گفت در این محله خانه‌های ریزدانه زیاد به چشم می‌خورد. این درحالی است که نرخ زاد و ولد نیز در این محله بالاست و بیشترین جمعیت ساکن در سن ۰ تا ۹ سالگی و ۲۵ تا ۳۴ سال است.

نرخ باسوادی در این محله، ۸۶ درصد است که نسبت به بسیاری از محلات مشهد پایین‌تر است.

مهمترین کاربری محله کنه‌بیست مسکونی است که ۵۸ درصد مساحت محله را به خود اختصاص داده است، بعد از آن اراضی، باغات و کشاورزی با ۱۹ درصد و تجاری با ۴ درصد بیشترین کاربری را دارد.

بیشتر خانه‌ها در این محله یک تا دو طبقه و ریزدانه است و هیچ آپارتمانی در محله بیشتر از سه طبقه نیست.

دسترسی:

محله کنه‌بیست به ایستگاه مترو دسترسی ندارد. پراکندگی ایستگاه‌های اتوبوس در داخل محله نیز چندان مناسب نیست. تقریبا همه ایستگاه‌ها بر روی خطوط مرزی محله و در حاشیه خیابان اروند، حر و پورسینا جانمایی شده‌اند و خبری از ایستگاه اتوبوس در داخل محله نیست. حتی خیابان موعود که جزو خیابان‌های پرتردد محله محسوب می‌شود نیز هیچ ایستگاه اتوبوسی ندارد.

با این‌حال به دلیل مساحت کوچک محله میانگین فاصله زمانی برای رسیدن به نزدیکترین ایستگاه اتوبوس در این محله حدود ۲ دقیقه و ۴۶ ثانیه تخمین زده شده است. میاگین فاصله مکانی نیز ۲۲۱ متر است.

از نظر تردد‌های درون‌شهری، بولوار حر در سمت جنوبی، خیابان اروند سمت شرقی و خیابان پورسینا سمت غربی و بولوار شهیدمفتح‌شرقی سمت شمالی محله قرار دارند.

امکانات فرهنگی و رفاهی:

• با وجود جمعیت زیاد و متراکم، محله کنه‌بیست که بخش زیادی از آن را کودکان و نوجوانان تشکیل می‌دهند این محله تنها یک بوستان فضای سبز دارد که بسیار ناکافی است. اهالی این محله برای رسیدن به نزدیکترین فضای سبز یا بوستان باید دست‌کم ۶۰۰ متر مسافت را طی کنند. وجود باغات کشاورزی کمی بهبود هوای این محله کمک کرده است.
• در محله کنه‌بیست، ۷ مدرسه ابتدایی فعال است که ۵ تای آن به دختران اختصاص دارد. میانگین فاصله زمانی برای رسیدن به نزدیکترین مدرسه در این محله، ۲ دقیقه و ۴۸ ثانیه تخمین زده شده است.
• وجود مدرسه بزرگ ووشو در محله کنه‌بیست باعث شده تعداد زیادی از کودکان و جوانان این محله در عرصه وشوو موفق به افتخارآفرینی شوند.
• سه درمانگاه عمومی در این محله فعال است که آمار مطلوبی نسبت به بسیاری از محلات حاشیه‌ای مشهد محسوب می‌شود. میانگین فاصله مکانی برای رسیدن به نزدیکترین مرکز درمانی در کنه‌بیست، ۵۶۹ متر است که برای پیمودن این مسافت باید کمی بیشتر از ۷ دقیقه زمان را در نظر گرفت.
• مسجد فاطمه‌الزهرا (س)، قدیمی‌ترین مسجد محله است که خاطرات بسیاری از قدیمی‌های پورسینا به آن گره خورده است. این مسجد ابتدا چهارخانه خشتی سر‌هم در قلعه‌کهنه بود که به آن چارطاقی می‌گفتند و بعد‌ها بیرون قلعه قرار گرفت.
•  ۹ مسجد در این محله فعال است. میانگین فاصله زمانی برای رسیدن به نزدیکترین مسجد در کنه‌بیست، نزدیک به ۲ دقیقه است.

حدود جغرافیایی

بخشی از محدوده شهرک شهیدرجایی (قلعه‌ساختمان) و برخی معبر‌های موعود، پورسینا و اروند در محله کنه‌بیست قرار دارد. کنه‌بیست در همسایگی پنج محله قرار دارد. محله‌های کشاورز و محله شهیدمعقول در جنوب کنه‌بیست، محله اروند در شرق، محله پورسینا در غرب و محله مهدی‌آباد در شمال محله قرار دارند.