هاشم شکوهی شاعر آیینی مشهد همیشه برای اهل بیت میسرود 
نخستین کتابخانه تخصصی امام علی(ع) در محله جنت قرار دارد 
«کمکیرفتن» سنت کم نظیر مشهدیها در ایام عزاداری
به گفتن اولین یاحسین (ع)، دستههای سینهزنی پشتسرهم صف میبندند و با ذکرهای مختلف به یکدیگر خوشامد میگویند؛ جمعیت کوچک عزادار، مدام بزرگ و بزرگتر میشود تا پیادهها و سوارهها را به احترام عظمت این همدلی کنار کوچه و خیابان متوقف کند؛ چراغهای روشن مغازهها در محله بالاخیابان مشهد یکییکیخاموش میشود و کرکرهها پایین میآید؛ شب، شب عزاداری است و وقت، وقت «کمکی رفتن» ...
کمکی رفتن
کمکیرفتن، از آن دست سنتهای قدیمی و بینظیری است که جز مشهد، در کمتر شهری نشانی از آن دیده میشود؛ دلیلش هم البته مشخص است؛ این سنت ارتباط مستقیمی دارد با حرم حضرت رضا (ع) و عرض ارادت و تسلیت عزاداران حسینی به ساحت حضرتش. حکایت این سنت هم این است که هیئتیها و عزاداران قدیم مشهد، از شب سوم محرم، در پاسخ به لطف و مرام هممسلکیهایشان در دیگر هیئتهای شهر و محل، گروهی به دیدار هیئات دیگر میروند و پشت آنها صفمیکشند و به عزاداری گروهی میپردازند؛ تا هم پاسخی به همدردی دیگران در سوگ مولایشان داده باشند و هم شکوه و رونقی بدهند به عزاداری سالار شهیدان (ع).
بازار رفتن
این بازاررفتن از آن بازاررفتنهای هر روزه من و شما نیست؛ مطمئن باشید بچه هیئتیها اینروزها حوصله بازار و خرید ندارند و دلشان را جای دیگری میفرستند؛ بازاررفتنشان، زیارت دستهجمعی برای عرض تسلیت به ساحت حضرت رضا (ع) در قالب گروههای مشترک عزادار است.
معمولاً و به طور سنتی هر شب از دهه اول محرم، فرصت به یکی از هیئات قدیمی میرسد که پیشقراول قافله عزاداران حسینی شود؛ این هیئتها همانهایی هستند که طی سال هم آتش عزاداریشان گرم بوده است و خودشان هم برای هیئتهای کوچک و بزرگ سنگ تمام گذاشتهاند و فعالانه در مراسم عزاداری گوشه و کنار شهر شرکت کردهاند. روزِ بازاررفتن، موعد موعودی است که درآن هیئتها به شکرانه عزاداری در سایه قدیمیهای هیئتی به آنها میپیوندند و زیر علمشان سینه میزنند.
دَم
در فرهنگ هیئت، «دَم» به هیئتهای سینهزنی گفته میشود که به کمکی هیئت دیگر میآیند و در رکاب آن به بازار (حرم مطهر) میروند. تعداد هیئتها (دمها) در چنین مراسمی، گاه به عددهای بزرگی میرسد که جمعیتی چندهزار نفری را رهبری میکنند.
نمونه کمنظیر این کمکیرفتنها، ۴۳ دَمی است که در سال ۷۳ پشتسر هیئت جاننثاران قمربنیهاشم (ع) نوغان، با جمعیتی انبوه، بازار رفتند. البته تعداد هیئات کمکی به این تعداد محدود نمیشود؛ چرا که منظور ازدَم، تنها هیئاتی هستند که در قالب دستههای سینهزنی به عزاداری میپردازند، حالآنکه در این مراسم، بسیاری از هیئتها در قالب دستهها، علم و یدک و امثال اینها به جمع میپیوندند؛ برای مثال در همین نمونه ذکر شده در سال ۷۳ تعداد هیئتهایی که به کمکی آمدهبودند به عدد ۷۰ رسیده بود، در حالیکه بیش از ۲۰ هیئت با علمهایشان - و نه با دستههای سینهزنی- برای بازاررفتن حاضر شده بودند. چنین شکوه و جلالی در وحدت و پیوستگی آیینی است که عزاداری امامحسین (ع) را به نمونه اعلای تظاهرات فرهنگی و الگوی فرهنگسازی تبدیل کرده است.
نمونه کمنظیر این کمکیرفتنها، ۴۳ دَمی است که در سال ۷۳ پشتسر هیئت جاننثاران نوغان، بازار رفتند
رهبری
نحوه قرار گرفتن هیئتها (دَمها)ی سینهزنی هم اینگونه است که این دستهها برای حرکتکردن به سمت حرم مطهر رضوی، پشت سر هم صف میبندند، به این ترتیب که دَم اوّل ودَفم آخر که محترمترین دَمها به شمار میآیند به هیئتهای قدیمی و پیش کسوت اختصاص دارد و باقیدمها به ترتیب قدمت و اصالت از ابتدا تا انتهای جمعیت، صف میکشند؛ اینطور است که هیئتهای قدیمیتر نقش بزرگتر و رهبر و نظمدهنده کل جمعیت عزادار را ایفا میکنند و از هرج و مرج عزاداران جلوگیری میشود.
لشکرکشی
برنامهریزی هیئتهای بزرگ و اصیل برای بازاررفتن در تمام طول سال ادامه دارد؛ از جمله اینکه برای بسیج هیئتها در مراسم مختف آیینی در طول سال «لشکرکشی» میکنند؛ البته این لشکرکشی ربطی به جنگ ندارد و اتفاقاً بسیار هم دوستانه است؛ قصه از این قرار است که در برخی مناسبتها، بانی خیری پیدا میشود و از پیرغلامان و سرپرستان هیئتها میخواهد که به دعوت وی هیئات سینهزنی را گرد هم آورند. در چنین مواقعی هیئت تعیین شده، هیئتهای متعدد سینهزنی را برای عزداری و برگزاری مراسم آیینی فرا میخواند و به این ترتیب همه هیئتها زیر بیرق آن هیئت گرد هم میآیند.
دستههای نو
علاوه بر سنت معمول کمکیرفتن، چند سالی هم هست که به ابتکار شورای هیئات مذهبی مشهد و هیئت پرچمداران حسینی، همه هیئات مشهد در قالب چهار دسته مختلف، شبهای محرم را در چهار حسینیه بزرگ مشهد گرد هم میآیند و عزاداریهای پرشور چندهزارنفرهای برگزار میشود.
یکی از این حسینیهها، بیتالصادق (ع) مکتب جعفری است که عزاداران نوغان، طلاب و اطراف این محلهها را دور هم جمع میکند؛ عزاداران محله بالاخیابان و اطراف آن به حسینیه دوازدهامامیها میروند؛ سوگواران حسینی از خیابانهای امام رضا (ع)، سرشور، عیدگاه، ضد، امیرکبیر، عشقی و... هم به مهدیه خیابان امامرضا (ع) میروند و هیئتهای پایینخیابان، ساختمان، مهرآباد، مصلی و ... در حسینیه مرحوم حاج حسننژاد به عزاداری میپردازند. به این ترتیب سنتهای حسنه کمکیرفتن و لشکرکشی به نحوی دیگر، در این هیئتهای بزرگ سامان مییابند.
*این گزارش پنجشنبه، ۲ آذر ۹۱ در شماره ۳۱ شهرآرامحله منطقه ثامن چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
