شرکت بهرهبرداری قطار شهری مشهد از سال ۸۹ آغاز به کار کرد. زمانی که مترو بعد از سالیان سال انتظار به مجموعه حمل و نقل شهری مشهد افزوده شد و به تدریج جای خودش را میان همشهریها باز کرد. سرعت و امنیت و از آن مهمتر دوری از ترافیک، باعث میشود مترو بین مشهدیها محبوبتر شود. نمای بیرونی قطارشهری با درون آن کاملا متفاوت است. جایی که مهندسان ایرانی زیادی در حال تلاش هستند تا فناوری آن را بومی کنند. اهمیت موضوع وقتی بیشتر میشود که بدانیم آلمانیها برای این خدمات درخواست یک میلیون دلار داشتهاند.
برگ درختان سبز و شکوفهها، نوید آمدن بهار را میدهند. بهاری که با وجود المانها، فرشگلها، دیوارنگاریها و آذینبندیهای بهاری زیباتر هم میشود. شهرداری مشهد طبق روال سالهای گذشته با جانمایی طرحهای مختلف درصدد است بهار را برای زائران و مجاوران امام مهربانیها زیباتر کند. امسال منطقه10 با نصب حدود 40المان و گلکاری به استقبال بهار میرود.
ایجاد پیادهراه در محدوده الهیه از چهار سال قبل و با هدف توسعه فضاهای پیادهمحور آغاز شد. از آنزمان تاکنون در محدوده متصل شهری منطقه۱۲ پنج پیادهراه به بهرهبرداری رسیده است که شامل معابر الهیه 16،18،20،27 و صادقیه۱۵ میشود. مجموع این پیادهراهها مساحتی بیش از ۱۲۰۰۰متر مربع دارند. علاوه بر مسیر عابر پیاده، نیمکت و فضای سبز هم در فضای پیادهراهها جانمایی و نورپردازی زیبایی هم اجرا شده است. طراحی و ساخت این پیادهراهها در محدوده الهیه موجب استقبال مردم شده است.
امسال نمادهای ساده و زیبایی مانند قابهای عکاسی که در باغ وکیلآباد و بوستان خورشید نصب شدهاند، در عین سادگی طرفداران زیادی دارند؛ بهویژه در میان کودکان و نوجوانان. نماد صدای طبیعت در باغ وکیلآباد و پازل پرندگان در کنار سایت پرندهنگری همین باغ جانمایی شده است و کاربردهای دیگری غیر از عکاسی هم دارد. این نمادهای جذاب با هدف معرفی گونههای پرنده موجود در باغ و بازی با آنها نصب شده است و سرگرمی چند دقیقهای را برای گردشگران نوروزی به همراه دارد.
زمین مال شهرداری بود ولی کارهای مربوط به واگذاری اسناد آن در این سالها انجام نشده بود. از شهردار جدید منطقه خواستیم از زمین مسجد بازدید کنند. با دیدن این وضعیت با ما همکاری کردند و به سازمان راه و شهرسازی نامه زدند. کاربری زمین در گذشته فضای سبز بوده و باید به مذهبی تغییر پیدا می کرد.خوشبختانه استانداری هم پیگیر شد و کارهای واگذاری زمین در حال انجام است.این بخشی از گفتههای حجتالاسلام مسعود قاسمی درباره فرآیند ساخت مسجد است.
مصطفی کریمی ۲۰سال است که کارگر خدماتی است. سر تمام گذرهای شهر ایستاده و حالا یک سالی میشود که به ایست کار می آید. اینجا مشخصاتش را ثبت کرده و کارت کار هم دارد اما وضعیتش بهتر که نشده هیچ بدتر هم شده: خدا خیرشان بدهد. حداقل سقفی را بالای سرمان گذاشته اند که توی سرما و گرما کنار خیابان نایستیم. اما اینها دردی را از مشکلاتمان دوا نمیکند. با وجود بیکاری، کرامت کارگر حفظ نمی شود.
امیرمهدی وثوق از سال 1374 وارد عرصه مجسمهسازی شده است و در این سالها بیشتر از 50اثر هنری و تجسمی در شهرهای مختلف ایران از خودش به یادگار گذاشته است. سال98 نیز عنوان منتخب نخستین سمپوزیوم پرتره مفاخر و شهدا در مشهد را به دست میآورد.
وثوق که عضو درجه یک انجمن هنرهای تجسمی استان خراسان هم هست، تاکنون مجسمههای متعددی را طراحی و اجرا کرده که از میان آنها 20مورد در فضای شهری مشهد نصب شدهاند.
طرحهای استقبال از بهار، نمادهای زیباییبخش نوروزهای مشهد در سالهای اخیر بودهاند، آثاری که در چند بخش اجرا شدهاند و نشاط را برای شهر و شهروندان به ارمغان آوردهاند. در بین این طرحها، آثاری بودهاند که با وجود گذشت زمانی طولانی شکل و جای خود را حفظ کردهاند و تبدیل به نمادهای دائمی شهر شدهاند. با وجود اینکه تعداد این نمادها در منطقه۱۲ کم است، اما کیفیت و زیبایی از آنها یادمانهایی ماندگار در ذهن مردم منطقه و سایر شهروندان ساخته است.
المانهای وسط میدان قائم(عج) برای چه کسی نصب شدهاند؟ اگر برای عابران پیاده است که آنجا جای بازدیدشان نیست و فقط باعث تصادف میشود و اگر برای رانندهها نصب شده است که هنگام حرکت به چشم آنها نمیآیند. شما الان که عکسها را نشانم دادید یادم آمد. ولی مثلا چرخ خیاطی چند سال پیش، هم قشنگ بود و هم اندازهاش با وسعت میدان تناسب داشت. این المانها هم خوب است اما بهتر بود در میدانها و تقاطعهای خود قاسمآباد نصب شوند، آنطور بهتر دیده میشدند. این بخشی از اظهارات یک شهروند درباره این المان است.
منطقه2 در دل مشهد و مسیر رفت و آمد زائران و مجاوران بسیاری است. ایام خاص مسیر خیابان توحید به حرم، حجم زیادی از تردد را در خود جای میدهد. در سالهای گذشته المانهای بسیاری در این منطقه جانمایی شده است. این المانها در راستای زیباسازی محیط و القای مفاهیم فرهنگی و مذهبی ایجاد شدهاند. برخی از این المانها هنوز در جای خود باقی هستند و بخشی از هویت خیابانها و معابر شهری شدهاند.
ورودی اصلی پارک ملت در سالهای اخیر محل نصب المانهای هویتی بوده است که در سالهای مختلف نامها و طراحیهای متفاوتی داشته است. المانی که نماد معماری سنتی ایرانی و یادآور خانههای قدیمی است. این المان اکنون با نام «خراسان خشت خورشید» پابرجاست که در نوروز1400 توسط رزا نیکذات طراحی و اجرا شده است. با گذشت بیش از 10ماه از نصب این المان، هنوز هم جذابیت آن برای مردم حفظ شده است و افراد زیادی در طول روز برای عکسگرفتن در کنار آن میایستند.
از سال 1396 تا 1400 تعداد المانها در محلات مختلف منطقه 10 محدود بوده است از بین همین تعداد نیز بیشترین آنها در میدان قائم نصب شده است؛ المانهایی مانند «خودکفایی» اثر مژده ادهمی که در سال96 در این میدان نصب شد و مورد استقبال شهروندان قرار گرفت. این نماد، قلک شکستهای بود که یک چرخ خیاطی از آن درآمده و تعدادی سکه دور آن قرار داشت. یکی دیگر از نمادهای زیبا در این میدان «رستاخیز» اثر مصطفی اکبری بود که در سال 99 در این مکان نصب شد و مجسمه چهار اسب آهنی در حال دویدن رو به آسمان را به نمایش گذاشته بود. این المان نیز با فضای باز میدان ارتباط خوبی برقرار کرده بود.
اگر از مسیر عوارضی وارد شهر مشهد شوید و بخواهید از زیباییهای بصری آن بهره ببرید، بهجز فضای سبز چیز دیگری به چشم نمیآید. این خلاف آن چیزی است که برخی زائران شهر مشهد درباره المانهایش شنیدهاند. وضعیت مسافرانی که از طریق فرودگاه به مشهد میآیند کمی بهتر است. در این مسیر پنج المان به چشم میآید که از سالهای گذشته به جای ماندهاند، البته دیدن آن به دقت شما بستگی دارد.
سید حسین حسینی، پاکبان شهرداری مشهد بود که در سال 90 بر اثر تصادف دچار آسیب نخاعی شد. این حادثه تلخترین اتفاق زندگی بیبی ربابه، مادر خانواده است و یادآوریاش هم برای او دردناک است. سیدمحمد، مرد خانه نحیف و لاغر است؛ جانباز شیمیایی جنگ. قدیم کارگر کارخانه موزاییک سازی بوده، اما توان جابه جاکردن بار نداشته است و حالا نان خشک خانه ها را جمع می کند. سیدمحمد مهمان نواز است. چندمین بار خوشامدمان می گوید. برایش عجیب است که کسی زنگ در خانه آن ها را زده باشد. همه درددلش به همین جمله خلاصه می شود؛ «در همه این سال ها کسی به دیدن حسین نیامده است.»
المانهای نوروزی همیشه هم موقتی نیستند. بعضی از آنها گاه بیش از دو سال در مسیر تردد شهروندان قرار میگیرند و جزئی از بافت آن محدوده میشوند. منطقه یک شهرداری مشهد یکی از مناطقی است که سهم ویژهای از المانهای نوروزی دارد. تعدادی از این المانها ماندگار شده است. میدان شریعتی درست مقابل سینما آفریقا قاب بزرگی وسط آیلند به چشم میخورد. المان سیاوش در آتش ساخته پریسا عطارپور است و از ابتدای سال در این میدان قرار دارد. برای دیدنش باید به وسط خیابان بروید.
بیش از 10سال است که نوروزهای مشهد فقط با سرسبزی و طراوت بهاری زیبا نمیشوند بلکه المانهای استقبال از بهار بخشی از شاخصههای نوروزی شهر شدهاند که به این ایام زیبایی بیشتری میبخشند. نمادهایی که از دیوارهای ساختمانها گرفته تا معابر و تقاطعها خودنمایی میکنند و نشاط و شادابی را به شهر هدیه میدهند. منطقه۱۲ هم در این سالها میزبان طرحها و آثار مختلفی از هنرمندان مشهدی بوده است که قصد داریم در این گزارش تعدادی از این طرحهای خاطرهساز در پنج سال اخیر را مرور کنیم.
در سالهای گذشته بعضی المانها در طرحهای استقبال از بهار، آنچنان خوب در یک میدان یا خیابان جانمایی شدند که بعد از مدتی مردم آنها را بخشی از هویت خیابان و محله دانستند. برخی از این نمادها حس نوستالژیک و خاطرهانگیز دارند و بعضی دیگر از نظر معنا و مفهوم و یا جلوه بصری در خاطر مردم ماندگار میشوند. در منطقه9 از این دست المانها در سالهای اخیر کم نبودهاند. مثال بارزش هم المان «شهدای غواص» در بولوار هاشمیه است.
منطقه2 به عنوان بزرگترین منطقه شهری مشهد بخشی از هویت قدیمی شهر مشهد را درخود جای داده است. بخشهایی از این منطقه درناحیه3 و بولوارتوس و درمسیر ورودی شمالی مشهد قرار دارد. این مسیر همه ساله شاهد هزاران مسافر نوروزی است که از شهرهای شمالی استان خراسان رضوی و ایران به مشهد میآیند.
رویدادی که با نصب المانهای شهری و آذینبندی و نورپردازی سبب ایجاد فضاهای زیبای بصری در شهر میشود و نشاط را به جامعه تزریق میکند. منطقه۱۱ در 5سال اخیر میزبان المانهای نوروزی پرشماری بوده است که قصد داریم در این مطلب گذری بر آنها داشته باشیم.
نقاشی دیواریهای پرشمار و المانهای زیبای نوروزی، سهم منطقه11 از برنامه استقبال از بهار1396 در شهر مشهد بود.
دیگر عادت کردهایم در آستانه بهار منتظر باشیم ببینیم شهرمان چه رنگ و بو و فضایی به خودش میگیرد. منطقه9 با وسعت زیاد و دارابودن میدانها و چهارراههای متعدد که مناسب جانمایی المانها هستند تاکنون میزبان تعداد زیادی از این نمادها بوده است. در 5سال گذشته بسیاری از این المانهای نوروزی در جای خودشان ماندگار شدهاند اما برخی نیز جای خود را به المانهای دیگر دادهاند.