دوران حکومت سلطان سنجر بر خراسان، بسیار طولانی بود و چیزی بیش از نیم قرن به درازا کشید. او حتی پیش از آنکه به فرمانروایی سلاجقه برسد و سلطان شود، بر خراسان حکمرانی داشت اما اعتنای چندانی به عُمران و توسعه مشهد نداشت.
در تاریخ شهر مشهد، آتشسوزیهای متعددی گزارش شده که عموما مربوط به هجوم اقوام مهاجم، همچون ازبکان بودهاست اما روایتهایی هم از آتشسوزیهای ناشی از سهلانگاری وجود دارد که یکی از آنها در روز جمعه، ۲۹ آذرماه سال ۱۲۸۰ خورشیدی اتفاق افتاد.
گشتی در قرقی که روزگاری دژی نفوذناپذیر و ورود غریبه به آن غیرممکن بود.
الماس «کوه نور» در عهد افشاریه، روزگاری را در مشهد گذراند و بعدها، سرنوشت عجیبوغریبی پیدا کرد و امروزه در اختیار انگلیس و بخشی از تاج شاه یا ملکه این کشور است.
مرکز اسناد تاریخ و توسعه شهر شهرداری مشهد از سال ۹۵ فعالیت غیررسمی خود را در زمینه جمعآوری اسناد شروع کرده و توانسته است بسیاری از اسناد هویت سازمانی و شهری و تصاویر توسعه آن را گردآوری کند. این مجموعه در حالحاضر حدود ۵ میلیون عدد انواع سند را در ساختار خود ذخیره و نمایهسازی کند.
قبل از فعالیت روزنامه، «هفتهنامه شهرآرا» در ۱۶سال فعالیت خود شاهد اتفاقات بسیاری بوده است؛ از انتشار ضمایم بیمه خبرنگاران تشکیل سازمان آگهیها گرفته تا توقیف.
۱۷ اردیبهشت، سیامین سالگرد انتشار «هفتهنامه شهرآرا» ست و آنچه میخوانید نگاهی گذراست به تاریخ ۱۶ سال انتشار آن؛ از گاهنامه تا پایان هفتهنامه.
سنگ مقام امامرضا (ع)، از کهنترین نمونههای شناختهشده در میان کتیبههای حرم است که اکنون در موزه آستانقدسرضوی نگهداری شده و در معرض نمایش زائران و علاقهمندان حضرت قرار گرفته است.
دستکم طی ۲۵۰ سال گذشته، مسیر ارتباطی مشهد به سمت غرب ایران و تهران به عنوان جاده زیارت و البته با کاربریهای سیاحتی، نظامی، سیاسی و تجاری، از اهمیت فوقالعادهای برخوردار بوده و حفظ امنیت و تسهیل عبور و مرور در آن از سوی حکام دنبال میشدهاست.
قدمت ساخت صابون و صنعت صابونپزی در مشهد معلوم نیست، اما به نظر میرسد که نیاز دائمی به این محصول، باعث شدهبود که کارگاههای مربوط به آن همیشه در شهر دایر باشد و به همین دلیل آگهی فروش صابون اولینبار در روزنامه «ادب» منتشر شد.
در دهههای نخست قرن چهاردهم خورشیدی سیدسعید طباطبایی که اصالتا اهل نائین بود، بخشی از املاک و داراییهای خود را وقف مسجد جامع گوهرشاد کرد. او بخشی از املاک خود در اصفهان را فروخت و در مشهد خریداری کرد.
میتوان تاریخ نخستین حمایتها از مادران را به بیش از ۸۰ سال پیش بازگرداند که نخستین جرقههای حمایت از زنان باردار در جامعه ایرانی کلید خورد. در آن دوران به دلیل نبود امکانات بهداشتی و مرگ و میر بالای مادران و نوزادان حمایتهایی بهداشتی صورت گرفت.
به درستی معلوم نیست که برگزاری مراسم سالروز ولادت امامرضا(ع) از چه زمانی در مشهد رضوی و حرم مطهر آنحضرت آغاز شده است. گزارشهای تاریخی از اجتماع دوستداران امام(ع) در حرم مطهر و در مناسبتهای مذهبی خاص شیعه خبر میدهند.
وجود کتابفروشی «نوروزعلی کتابفروش» در مشهد، دستکم به یک دهه قبل از آگهی مربوط به روزنامه خراسان در دوره مشروطه باز میگردد. اولین آگهی فروش کتاب هم توسط این کتابفروشی در روزنامه ۳۰ فروردین ۱۲۸۸ منتشر شد.
باید مشهد را در سال گزارش حافظ ابرو، شهری فاقد بارو و بدون خطوط مرزی آشکار بدانیم. با چنین فرضی که مبتنی بر شواهد موجود و از اعتبار مناسبی برخوردار است، میتوان چنین پنداشت که فضای شهری و فضای حاشیه شهر، چندان قابلتفکیک از یکدیگر نبود.
اراضی سرده و سعدآباد مشهد تنها دو رقبه از موقوفات فراوان گوهرشاد خاتون بر مسجد جامع ساخت خودش، یعنی مسجد گوهرشاد در مشهد هستند. این دو مزرعه اوایل قرن گذشته به محدوده شهری مشهد اضافه شدند.
قدیمیترین گزارشی که درباره تعداد و نام دقیق محلات مشهد بهصورت دقیق قرار دارد، گزارش موجود در کتاب «تاریخ حافظ ابرو» است که میتواند تصویری قابلمطالعه از فضای جغرافیای شهری مشهد در دوران شاهرخ تیموری باشد.
شهر مشهد در دوران تیموریان شاهد رشد و شکوفایی فرهنگی و تحولات جدی در پیدایش معماری اسلامی بود. به قول پروفسور هیلن براند، دوران تیموریان بیتردید دوران طلایی مدارس ایرانی است. خراسان و ماوراءالنهر زمینه تحولات جدی بودند.
شهریورماه سال۱۳۲۰، روسها مشهد را به اشغال خود در میآورند و وضعیت معیشتی مردم تحتتأثیر آن قرار میگیرد. آشفتگی بازار در این شرایط، صدای اعتراض مردم از کمبود مواد غذایی و دیگر اجناس ارزشمند را بلند کرده بود و احتکارها شروع شد.
نسخه خطی موسوم به «مصحف مشهد رضوی» یکی از ارزشمندترین نسخههای بهجا مانده از سده نخست هجری قمری است. از این مصحف میتوان به عنوان سندی برای بررسی تاریخ کتابت و نحوه قرائت آیات در آغازین دورههای ظهور اسلام استفاده کرد.
خیابان امام خمینی (ره) کنونی که به خیابان ارگ شهره است و احداث آن پیش از ساخت فلکه حضرت، آغاز شد. مصوبه فروش بخشی از زمینهای ارگ و احداث خیابان بر روی آن در دهه اول قرن ۱۴ خورشیدی رقم خورد.