نقش وقف حاج قربان در بهبود اوضاع التیمور 
از ادغام دبستان و دبیرستان تا دختران ازدواج کرده؛ معضلات خانم مدیر 
نقش وقف حاج قربان در بهبود اوضاع التیمور
محله التیمور قدیم یا نیمه شمالی پنجتنِ کنونی یکی از محلات حاشیه شهر مشهد است که هنوز تا تبدیل شدن به یک منطقه برخوردار فاصله زیادی دارد.
امری که فقط با کار و تلاش همهجانبه مسئولان شهری و حتی استانی محقق نمیشود و همت عالی و تلاش بدون وقفه ساکنان این منطقه را نیز میطلبد؛ تلاشی که بارزترین نمونه آن، انجام سنت حسنه وقف اجتماعی در سطح منطقه است.
مرحوم حاجقربان نیکرفتار یکی از افراد قدیمی این منطقه محسوب میشود که گامهایی چند در راه بهبود شرایط زندگی در منطقه پنجتن با استفاده از فریضه وقف برداشته است.
برای بازشناسی اقدامات وی بهمنظور بهبود شرایط زندگی هممحلیهای خود با استفاده از سنت وقف، بهسراغ جواد نیکرفتار، فرزند چهلوسهساله او، رفتهایم و از وی درباره این واقف محلی و البته شرایط منطقه التیمور در دوران زندگیاش پرسیدهایم. این گفتگو را با هم مرور میکنیم.
- از سالهای دور یادتان میآید؟ سالهایی که کودک بودید و در این منطقه زندگی میکردید؟
بله. اینجا حاشیه شهر بود و جزو بافت شهری محسوب نمیشد. محله پنجتن با آن سالها تفاوتهای بسیاری پیدا کرده است و امروز جزو مناطقی است که میتواند خدماتشهری مشهد را دریافت کند، اما حجم تفاوتها آنقدری نیست که شایسته این منطقه باشد.
از روی نقشه که نگاه کنید، پنجتن، در شمال مشهد واقع شده است، اما مثل جنوبیترین نقاط شهر است. از نیمه دهه ۸۰ بود که آرامآرام منطقه پنجتن و التیمور به شهر پیوست.
- در حوزه بهداشت چقدر رشد کردهایم؟
بههرحال در این بخش نسبتبه دوران کودکی من، وضعیت بهتری را هم در شهر مشهد و هم در این منطقه شاهد هستیم. آبهای سطحی جمعآوری شده است و کانالهای لازم را احداث کردهاند.
محله پنجتن با آن سالها تفاوتهای بسیاری پیدا کرده است و امروز خدماتشهری مشهد را دریافت میکند
- از نظر آموزشی، منطقه چقدر رشد کرده است؟
قبلا تنها یک مدرسه پیام در این حوالی وجود داشت و دیگر هیچ! الان چند مدرسه پسرانه و دخترانه در سطوح مختلف بهچشم میخورد.
- دسترسی به خدمات شهری مانند بانک در این منطقه چگونه است؟
متأسفانه هنوز شعبه بانک در این محدوده یعنی محدوده پیشین التیمور و بخش شمالی پنجتن امروزی وجود ندارد و فقط موسسهای اعتباری تاسیس شده است. مشکل اصلی، این است که بانکها معمولا در جایی شعبه راهاندازی میکنند که بتوانند ملک آن را بخرند.
بانکها قولنامهای، زمین یا ملک نمیخرند، اما همه زمینها و ملکهای این محدوده قولنامهای است و هنوز سند دفترچهای ندارد. این مسئله هم نیاز به پیگیریهای مشترک شهرداری و اداره ثبت دارد.
در بخش حملونقل عمومی هم با وجود اتوبوسها و خطبیآرتی، دسترسی آسانتری به نقاط دیگر مشهد بهوجود آمده است.
- بافت ساکنان این محدوده چگونه است؟
الان همه نوع فردی از همه روستاها و شهرستانهای اطراف و حتی استانهای دیگر به این منطقه آمدهاند و منطقه، هویت واحد فرهنگی ندارد. پیش از این بیشتر افراد، بومی همین محدوده التیمور بودند. التیمور در دوره گذشته روستایی نزدیک مشهد بوده است.
- باتوجهبه اینکه وقف یکی از راههای حل مشکلات عمومی است، وضعیت موقوفات در منطقه چگونه است؟
وقفیاتی در منطقه وجود دارد؛ بهطور نمونه مسجد و حسینیه این محل وقفی است، اما وقفیاتی که کارایی عمومی در حوزههای مختلف داشته باشد، متأسفانه در منطقه نیست.
- اگر شما زمینهای زیادی داشتید و قصد داشتید آنها را وقف کنید، چه موضوعاتی برایتان اولویت داشت؟
به نظر من، وقفیات در بخش مسجد و حسینیه و جاده تکمیل است. اگر کسی بخواهد براساس اولویتهای محلی این منطقه وقفی داشته باشد، باید به حوزه درمان و بهداشت فکر کند.
در بولوار پنجتن بهتازگی یک درمانگاه شبانهروزی تاسیس شده است، اما به آن صورتی نیست که بخواهد خدمتی اساسی به مردم بدهد؛ چون امکانات لازم را ندارد.
اگر وقفها بهصورت تکمیل وقفهای قبلی و توانمندسازی وقفهای قبلی باشد، خیلی بهتر است. ما امروز نیاز به تکمیل وقفهای قبلی داریم.
- پدر شما ازجمله واقفان این منطقه بود. درمورد وقفیات ایشان توضیح دهید.
ایشان مسجد ابوالفضلی در پنجتن ۹۱ را بازسازی و وسیعتر کردند. پیش از آن، زیربنای کل مسجد تنها ۱۰۰ متر بود، ولی الان نزدیک ۲۰۰ متر است و امکانات دیگری هم به آن افزوده شده است.
زمینی را هم در زمان حیاتشان به وسعت هزارو ۵۰۰ متر برای کاربرد درمانیبهداشتی در حاشیه بولوارطبرسی سوم وقف کردند که بهدلیل موقعیت مکانی، هم افراد ساکن در بولوارطبرسی و هم افراد ساکن پنجتن میتوانند از آن استفاده کنند.
ایشان در اواخر عمر دچار بیماری شدند و نیاز به درمان مستمر داشتند و، چون خود مشکلات بیماریشان را درک میکردند، این وقف را انجام دادند تا برای افراد بیمار منطقه، مکانی برای خدمات دهی شبانهروزی پزشکی باشد.
ورثه ایشان، زمین را شش سال قبل واگذار کردند. پس از آن، خیریهای به نام پنجتن شهر توس تأسیس شد تا کار اجرایی بنا را انجام دهد، اما هنوز اقدامی صورت نگرفته است.
زمینی را در زمان حیاتشان به وسعت هزارو ۵۰۰ متر برای کاربرد درمانیبهداشتی در حاشیه بولوارطبرسی سوم وقف کردند
- چرا کار به سرانجام نرسیده است؟
مشکل، نبود مدیریت واحد و بودجه است. شنیدهام تاکنون مبالغی از افراد جمعآوری شده است، اما در راههای دیگری که البته آنها هم خیر است، مصرف میشود؛ راههایی که هرچند نکو و خوب است، همسو با نظر واقف که مصارف بهداشتی و درمانی بوده است، نیست.
- نقش این وقفیات در خانواده شما چیست؟
بیتأثیر نیست. وقف کردن صدقه جاریه برای شخص، هم در زمان حیات و هم بعد از حیات است، حتی در زندگی ما که فرزند واقف هستیم، هم بیتأثیر نیست. حس میکنم یک فضای معنوی ماندگار دربین همه فرزندان ایشان بهوجود آمده است.
- تابهحال به این فکر کردهاید که راه پدر را در زمینه وقف ادامه دهید؟
بله، اما با چشم باز. بیشتر با این فکر اقدام خواهیم کرد که بعد از ما متولی موقوفهمان چه کسی خواهد شد و چه منابع درآمدی دارد که بتواند مدیریت صحیحی بر وقف و موقوفه و ادامه هدف واقف داشته باشد؛
- نکته آخر؟
از افرادی که میخواهند به حوزه وقف وارد بشوند، میخواهم که اول به موضوعشناسی بپردازند. دقیق رصد کنند که چه نیازهایی موجود است و چه نیازهایی در آینده بهوجود خواهد آمد و متناسب با نیازها و اولویتها برنامهریزی کنند.
بهنظرم مهمتر از وقف، حفاظت از وقف و امتداد نیت واقف است و این کار جز با تدبیر و پیشاندیشی لازم صورت نخواهد گرفت.
* این گزارش یکشنبه ۱۹ آذر سال ۱۳۹۶ در شماره ۲۷۲ شهرآرامحله منطقه ۴ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
