محمد زارع ۱۲ همسایهاش را در «نیکروز» صاحبخانه کرده است 
قديميترين كانون پرورش فكري مشهد در محله ۱۷ شهریور است 
گذر گلستان پاتوق کتابخوانان نوجوان شده است
بالاخره از اردیبهشت ۱۴۰۵، چهره گذر گلستان آرامآرام تغییر کرد و با راهاندازی فرهنگسرای کتاب، رفتوآمد خانوادهها، کودکان و نوجوانان بیشتر شد و به گفته اهالی، احساس امنیت و آرامش دوباره به این بخش از محله برگشته است.
گذر گلستان، در محله کوی دکترا، اواخر دهه ۸۰ فعالیتش را آغاز کرد و میزبان تولیدات زنان سرپرست خانوار تحت عنوان «بازار خاتون» بود، مدتی بعد قرار شد این گذر به بازار کتاب تبدیل شود و راستهای برای عرضه کتاب و رونق کتابخوانی باشد، اما بازار کتاب آنطور که انتظار میرفت رونق نگرفت. در سالهای بعد هم چند بار ایدههایی برای جان گرفتن دوباره این گذر مطرح شد؛ از واگذاری به مجموعههای فرهنگی تا برگزاری بازارچهها و تلاش برای جذب مجموعههای جدید.
سال گذشته که گذر خالیتر از همیشه بود، حضور معتادان متجاهر و کارتنخوابها نیز به یکی از نگرانیهای اهالی تبدیل شده بود و بخشی از ساکنان، این محدوده را فضایی ناامن میدانستند. اما بالاخره از اردیبهشت ۱۴۰۵، چهره گذر آرامآرام تغییر کرد و با راهاندازی فرهنگسرای کتاب، رفتوآمد خانوادهها، کودکان و نوجوانان بیشتر شد و به گفته اهالی، احساس امنیت و آرامش دوباره به این بخش از محله برگشته است.
انگار گلستان دوباره دارد به کارکرد خودش نزدیک میشود؛ این بار نه فقط با کتابهای روی قفسه، بلکه با حضور کودکان و نوجوانان، خانوادهها، شاعران، نویسندگان و کتابخوانهایی که قرار است زندگی تازهای به این گذر بدهند.
۱۵ سفیر برای ترویج کتابخوانی
حالا در میان همین رفتوآمدهای تازه، فرهنگسرای کتاب آرامآرام دارد جای خودش را در گذر گلستان پیدا میکند؛ مجموعهای که قرار نیست فقط محلی برای نگهداری و عرضه کتاب باشد. اینجا قرار است کتاب، بهانهای برای دورهمی، یادگیری، گفتوگو و حتی شکلگرفتن عادتهای تازه باشد، همان عادت کتابخواندن.
مسئول امور فرهنگسرای کتاب درباره مأموریت این مجموعه میگوید: هرکاری که به ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی مربوط شود، جزو وظایف ماست.
به گفته رضا آقایی، نخستین گام برای طراحی برنامههای فرهنگسرا، پیداکردن مسئله اصلی در حوزه کتابخوانی بود و نتیجه این بررسی، به یک دغدغه روشن رسید؛ اینکه بسیاری از مردم ما عادت به مطالعه ندارند. درواقع فرهنگسرای کتاب قرار نیست فقط مردم را به خواندن یک یا چند کتاب دعوت کند، بلکه تلاش خواهد کرد که عادت کتابخوانی را در مردم ایجاد کند. مسیری که از کودکی و نوجوانی آغاز میشود و میتواند به خانواده و جامعه برسد.
یکی از نخستین طرحهای فرهنگسرا با عنوان «سفیران کتاب» شکل گرفته است؛ افرادی که خودشان با کتاب و کتابخوانی مأنوس هستند، قرار است این علاقه را به دیگران منتقل کنند. آقایی توضیح میدهد: سفیران کتاب فقط برای معرفی چند عنوان کتاب آموزش ندیدهاند. آنها دورههایی مانند تمرکز حواس و تندخوانی را هم گذراندهاند و قرار است در شناخت کتاب خوب، معرفی آن به مخاطب و ایجاد انگیزه برای مطالعه نقش داشته باشند. این گروه در قالب برنامههای مختلف فرهنگی مانند نشستهای کتابخوانی، حلقههای مطالعه، محافل نقد ادبی، شعر و شاعری و... فعالیت میکنند.
در حال حاضر پانزدهسفیر فعال با فرهنگسرا همکاری دارند و حدود چهلنفر نیز بهشکل موردی در برنامهها همراه میشوند. قرار نیست همه مخاطبان برای استفاده از ظرفیت این سفیران راهی گذر گلستان شوند. سفیران کتاب در فرهنگسراهای مختلف شهر، ازجمله فرهنگسراهای غدیر، ترافیک، رسانه، نصرت و... حضور دارند تا برنامههای کتابخوانی به محل زندگی و رفتوآمد مردم نزدیکتر شود.
فرهنگی بیرون از چهاردیواری فرهنگسرا
۱۲ تا ۳۰ اردیبهشت هر شب در فرهنگسرای کتاب جشن برپا بود تا علاوه بر معرفی این مکان فرهنگی، خانوادهها لحظات خوشی را در کنار یکدیگر سپری کنند. به گفته آقایی بهجز جشنهای شبانه در فرهنگسرا، از اردیبهشت امسال تاکنون، بیش از دویسترویداد فرهنگی با محوریت سفیران کتاب برگزار شده است. نشستهای کتابخوانی، خوانش کتاب، حلقههای مطالعه، کارگاههای قصهگویی، شعرخوانی و نقد شعر، حافظخوانی و شاهنامهخوانی بخشی از این برنامهها هستند.
«خوانش کتاب» یکی از برنامههایی است که آقایی بر آن تأکید دارد و میگوید: این برنامه برای گروههای مختلف قابل استفاده است و تاکنون ۱۰اجرای آن برای نابینایان برگزار شده است. در خوانش کتاب حلقههای کتابخوانی ایجاد میشود که هر گروه میتواند براساس علاقه افراد شکل بگیرد.
اگر قرار است عادت مطالعه در یک نوجوان شکل بگیرد، باید از سالهای کودکی برای آن زمینهسازی کرد
فرهنگسرای کتاب حتی تلاش کرده است ارتباطش را با مدرسهها و مجتمعهای مسکونی هم گسترش دهد. به گفته آقایی، سفیران کتاب میتوانند برنامههای خود را در مدارس برگزار کنند و در مجتمعهای مسکونی نیز زمینه برگزاری برنامههای کتابخوانی فراهم شود.
از اتلمتل تا تالار فردوسی
اگر در فرهنگسرای کتاب قدم بزنید، نام اتاقها توجهتان را جلب میکند؛ گلستان، بوستان، اتلمتل، امید و تالار فردوسی. این نامها اتفاقی انتخاب نشدهاند. به گفته آقایی، در نامگذاری فضاها تلاش شده است هرنام متناسب با گروه سنی و هدف آن فضا انتخاب شود.
اتاق «اتلمتل» برای کودکان کمتر از ۶سال طراحی شده است و اتاق «امید» به دانشآموزان پایه اول دبستان اختصاص دارد. گلستان و بوستان هم قرار است کودکان و نوجوانان را با ادبیات سعدی و دریایی از تجربه و خردی که در این آثار وجود دارد، نزدیکتر کند.
مدیر فرهنگسرای کتاب میگوید: توجه به سن کودک در این مکان از یک باور مشخص میآید. اگر قرار است عادت مطالعه در یک نوجوان شکل بگیرد، باید از سالهای کودکی برای آن زمینهسازی کرد. این عادت تا حدود چهاردهسالگی میتواند شکل بگیرد و ما هم تلاش میکنیم برای این سالها برنامه داشته باشیم. با آغاز دوران متوسطه، دغدغه خانوادهها کنکور است و استقبال از کتابهای متفرقه کمتر میشود.
ناتمام، اما بابرنامه
بهخاطر مشکلات بودجه و زمان کمی که از افتتاح فرهنگسرای کتاب در گذر گلستان گذشته است، فضای فعلی، هنوز تمام آن چیزی نیست که قرار است باشد. بخشی از فضاها درحال آمادهشدن است و به گفته آقایی، هرکدام از این قسمتها برنامه مشخصی دارند. در انتهای فرهنگسرا دو باب مغازه با مساحت مجموع ۱۸۶مترمربع برای فروشگاه محصولات فرهنگی انتشارات «بوی شهر بهشت» درحال ساخت است.
کنار این فروشگاه نیز قرار است کافهکتاب شکل بگیرد؛ فضایی با محوریت خانواده که بتواند در کنار برنامههای فرهنگی، محیطی امن برای حضور والدین و کودکان فراهم کند.
در حیاط این فرهنگسرا نیز مبلمان شهری ایجاد خواهد شد تا هر زمان شهروندان کتاب دوست تمایل داشتند کتابی بخوانند یا گعدههای دوستانه با محتوای کتاب برگزار کنند، از آن فضا استفاده کنند. مجموعه تلاش دارد فضاهای فرهنگسرا به زودی آماده شود تا بتوانند در ۲۴ آبان مصادف با هفته کتاب و کتابخوانی افتتاحیه رسمی برای فرهنگسرا برگزار کنند.
فرهنگسرا قرار نیست کتابخانه داشته باشد. آقایی در توضیح این تصمیم به وجود کتابخانه بزرگ آستان قدس رضوی و کتابخانه امام خمینی (ره) و دیگر مخازن کتاب در شهر مشهد اشاره میکند؛ بنابراین تمرکز این مجموعه بیشتر بر ترویج کتابخوانی، برنامههای فرهنگی و ایجاد تجربهای متفاوت از کتاب است؛ فضایی که اگر قرار باشد کتابخانهای در آن شکل بگیرد، بیشتر شبیه بوستان در بوستان خواهد بود.
* این گزارش شنبه ۴ مهرماه ۱۴۰۵ در شماره ۶۶۵ شهرآرامحله منطقه ۱ و ۲ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
