سلام به سهراب، خداحافظی با مرد عنکبوتی در خانه کودک و شاهنامه

اینجا خانه کودک و شاهنامه است. جایی که کودکان با قهرمانان جدیدی آشنا می‌‏شوند. در این خانه، کودکان مردعنکبوتی و بتمن را فراموش کرده و با رستم و سهراب یعنی قهرمانان بومی دوست می‌شوند. خانه کودک و شاهنامه مکانی است که زوزو جای خود را به اسفندیار می‌‏دهد و سیمرغ پرنده‏‌ای می‌‏شود که همراه همیشگی کودکان است. اینجا شاهنامه قصه دوست‌داشتنی بچه‌‏هاست که پهلوانی در زندگی کودکانه‌‏شان ریشه می‌‏دواند.

وقتی نقال از زال می‌گوید...

آبان ۸۹ بود که خانه کودک و شاهنامه برای اولین بار در کشور در خیابان صدف مشهد افتتاح شد. این مکان فرهنگی که با ابتکار ویژه‌‏ای راه‌اندازی شده ویژگی‏‌های بی‌‏نظیری دارد که موجب شده کودکان با هیجان خاصی از آن استقبال کنند.

ساعت ۱۰ یک روز پاییزی وارد خانه کودک و شاهنامه واقع در صدف ۳۰ و محله تربیت مشهد می‌شوم. در و دیوار این مکان با نقاشی‌‏های جالبی از قصه‌‏های شاهنامه پر شده است. حتی تندیس‌‏ها و سنبل‏‌هایی نیز از قهرمانان شاهنامه به چشم می‌‏خورد.

دانش آموزان یکی از مدارس منطقه ما در فضایی روی صندلی‌‏ها نشسته و منتظر شروع برنامه هستند. مسئول خانه کودک و شاهنامه که نقال و شاهنامه‌‏خوان این مکان فرهنگی است، شروع به نقالی کرده و داستان‌‏های شاهنامه را با زبانی کودکانه برای آن‏ها تعریف می‌‏کند. خیلی جالب است بچه‌‏ها انگار جلوی تلویزیون نشسته و یا در حال انجام بازی کامپیوتری باشند، با هر کلام شاهنامه خوان هیجان زده شده و به دهان او خیره می‌‏مانند.

برچسب مرد عنکبوتی را از دفترتان جدا کنید

نقال داستان زال را برای دانش آموزان روایت می‌‏کند و به بچه‌ها می‌‏گوید؛ برچسب مرد عنکبوتی را از دفترهاتان جدا کنید. او به جای آن برچسب‌هایی از آرامگاه فردوسی و یا پهلوانان شاهنامه به آن‌ها می‌‏دهد. بچه‌‏ها که از شنیدن قصه همچنان ذوق زده هستند و در حالی که با قهرمانان جدید آشنا شده‏‌اند، برچسب‌‏های جدید را از نقال گرفته و آن را طوری روی تصاویر قبلی که عمدتا مرد عنکبوتی است، می‏‌چسبانند که قسمت اضافی آز آن باقی نمانده باشد.

برایم جالب است؛ حین تعریف داستان نقال به نکات مهمی اشاره کرده که بعد می‌‏فهمم رمزگزاری‌هایی از پیش طراحی شده در آن وجود دارد، به این صورت که نقال بچه‌ها را درگیر خود کرده و با پریدن هر سئوال از نام‌ها و صفات پهلوانان و قهرمانان شاهنامه را در آن‏ها نهادینه می‌کند.

مطلب مرتبط پیوند بچه‌های محله فردوسی با شاهنامه در خانه کودک و شاهنامه

دلبستگی به فرهنگ بومی

نکته دیگر اینکه ضمن شاهنامه‌خوانی کار تربیتی نیز صورت گرفته و نقال مدام مسائل تربیتی روزمره دانش آموزان را به صفات و رفتار‌های پهلوانان شاهنامه ارتباط می‌‏دهد. زهرا قائنی، مسئول و شاهنامه‌خوان خانه کودک و شاهنامه که برای اولین بار پیشنهاد شاهنامه خوانی برای کودکان را در معاونت فرهنگی شهرداری منطقه ۱۱ مطرح کرده، عنوان می‏‌کند: تابستان سال گذشته این برنامه اجرایی شد و ما در پارک‌ها برای بچه‏‌ها شاهنامه‌خوانی می‌‏کردیم، اما تاثیری که در کوتاه‌مدت در رفتار بچه‏‌ها ایجاد شده بود، همچنین استقبال زیاد خانواده‌‏ها ما را بر آن داشت تا با وجود فرارسیدن فصل سرما این برنامه را ادامه دهیم.

در خانه کودک و شاهنامه دانش‌آموزان فرهنگ غربی را که از طریق انیمیشن‏‌ها وارد رفتارشان شده، فراموش می‌کنند

او که خود دبیر تاریخ بوده و تجربه معلمی با بچه‌ها را داشته، ادامه می‌‏دهد: در خانه کودک و شاهنامه دانش‌آموزان و کودکان فرهنگ غربی را که از طریق بازی‌های رایانه‌‏ای و انیمیشن‏‌ها وارد رفتارشان شده، فراموش کرده و به شخصیت‌‏های اصیل و با فرهنگ ایرانی دلبسته می‌‏شوند.

او در حالی که به پژوهش‏های تاریخی خود در میراث فرهنگی اشاره می‌کند، یادآور می‌‏شود: کودکان در سن حساسی قرار دارند و خیلی زود الگوپذیری می‌کنند. پژوهش‌‏ها و مطالعاتی که در این زمینه انجام داده‌ام با توجه به ارتباطی که در دوره تربیت معلم با بچه‌ها داشته‌ام، توان این را به من داده تا بتوانم حداقل از ضربه زدن به شخصیت کودکان جلوگیری کرده و از راه‏های تربیتی برای آشنا کردن آن‏ها با فرهنگ اصیلمان استفاده کنم.

کاش برای ما هم کسی از قهرمانان ایرانی می‌گفت

دادخواه، مدیر مدرسه شهید زواریان نیز که بنا به علاقه خود و علیرغم جلسات مهمی که داشته همراه دانش‌آموزان مدرسه به خانه کودک و شاهنامه آمده، می‏‌گوید: وقتی اینجا داستان‌‏های شاهنامه را می‌‏شنوم خیلی چیز‌ها یاد می‌‏گیرم و به این موضوع فکر می‌کنم که اگر از دوران کودکی به جای کارتون‌‏های خارجی و قهرمانان دروغی، قهرمانان فرهنگ ایرانی خودمان را می‌‏شناختم دید بهتری نسبت به مسائل داشتم. صدیقه ضرابی، معلم پایه سوم ابتدایی این مدرسه نیز که همراه بچه‌‏های این مدرسه آمده، می‌‏گوید: بیش ار ۸ بار دانش‌آموزان را به این مکان فرهنگی آورده‏‌ام و از نزدیک شاهد تغییر رفتار و شخصیت دانش‌آموزانم در کلاس بوده‏ام.

گفتنی است؛ به گفته کارشناس گردشگری شهرداری منطقه‌۱۱ تا کنون حدود ۱۵‌میلیون تومان برای تجهیز این خانه فرهنگی هزینه شده و حدود ۱۰ هزار نفراز برنامه‌‏های این مرکز دیدن کرده‌اند.

*این گزارش مهرسال ۹۰ در شهرآرامحله منطقه ۱۱ چاپ شده است.