هاشم شکوهی شاعر آیینی مشهد همیشه برای اهل بیت میسرود 
نخستین کتابخانه تخصصی امام علی(ع) در محله جنت قرار دارد 
زورخانه امیرکبیر از گودهای قدیمی مشهد است
احمد پورمنفردی| در این عصر دلبران آهنی که رسم «سلام» کردن، نه برخاستن جلوی پای بزرگترها و دست به سینه گذاشتن و خم انداختن به گردن که همان «های» و «بای» گفتن است، اگر دنبال آدمهایی از جنسِ نایاب «تختیها و پهلوون اکبرها» باشید، اگر دلتان برای زنگ و ضرب و نوای «یاعلی» مرشدها تنگ شده باشد، اگر دلتان بخواهد یکی از آنهایی که گرد گود زورخانه روی شانهاش نشسته برایتان از مراتب فتوت یا از برادریها و رگ گذاشتنها بگوید حتما باید کفش آهنی بپوشید، چون راهی طولانی برای پیدا کردنشان پیشرو دارید.
البته هنوز چهاردیواریهایی هستند که در آن از تهمانده فرهنگ پهلوانی ما نگهداری میشود. یکی از این چهاردیواریها در همسایگی ما و در خیابان فیاضبخش و محله امام خمینی(ره) مشهد قرار دارد: «زورخانه امیرکبیر»؛ یکی از قدیمیترین و معدود باقیماندههای نسل زورخانههای مشهد. یک بعدازظهر داغ خرداد به این مکان ورزشی سر زدیم و بهانهمان هم یک خبر بود: دورهم گرد آمدن پهلوانهای قدیمی شهر در این زورخانه بود.
پهلوان زنده را عشق است
وقت ورود با نوای «حقخوانی» مواجه میشوید و نگاهتان هم گره میخورد به چهرههایی آشنا روی دیوار این زورخانه: تختی، سلمانی، طوسی، سخدری، زندی، نوری، رزاز، قمی، توکلزاده، شورورزی و امیرحامد چوبدار. اینجاست که دلتان میخواهد خم شوید و خاک زورخانه را به رسم برچشم بکشید و زیر لب بگویید: «پهلوان زنده را عشق است.»
۱۴ سال سکانداری ورزش زورخانهای مشهد
اولین چهره آشنایی که سراغش را میگیریم، امیرحامد چوبدار مؤسس زورخانه امیرکبیر است. او که خود پهلوان نامی و پیشکسوت ورزش باستانی مشهد، استان و کشور است، میگوید: از نوجوانی ورزش باستانی را آغاز کردم و حدود ۱۴ سال سکانداری ورزش زورخانهای مشهد را بر عهده داشتم.
امیرحامد چوبدار مؤسس زورخانه امیرکبیر است که ۱۴سال هدایت ورزش زرخانهای مشهد را برعهده داشته است
زورخانه، مسجد دوم
این ورزشکار مشهدی ادامه میدهد: تمام هدفم این بود که هدایت ورزش باستانی با محوریت جوانان صورت گیرد. با این پهلوان حرف از آیینهایی میزنیم که انگار کمکم نخنما میشوند و او هم در پاسخ گلایهای چاشنی میکند از اینکه در سالهای گذشته، نارساییهای موجود در مدیریت هیئت ورزشهای زورخانهای و باستانی باعث افت شدید این ورزش در مشهد شده است و ادامه میدهد: از مسئولان انتظار حمایت معنوی از این ورزش را داریم تا همواره چراغ این ورزش باستانی روشن بماند. چوبدار در ادامه میگوید: زورخانه میتواند مسجد دوم ما تعریف شود، زیرا در این مکان هم میتوان روح را صیقل داد و هم به سلامتی جسم کمک کرد.
همه آن صاحبان «زنگ»
کمی آن طرفتر گروهی از پیشکسوتان با اصطلاحات ورزش باستانی خود مشغول گپ و گفت هستند. به سراغ کیهانی پیشکسوت ۸۵ ساله «صاحب زنگ» در ورزش باستانی مشهد میروم و از او درباره مراحل ورزش زورخانهای میپرسم که چنین پاسخ میدهد: فرد در ابتدای ورود به ورزش زورخانهای «نوچه» نام میگیرد، پس از چند سال که اصول ورزش را یاد گرفت براساس تشخیص پیشکسوتان، مرشد به هنگام چرخ زدن وی در گود، برای او صلوات میفرستد. کیهانی این را اضافه میکند که فرستادن صلوات توسط مرشد به هنگام وارد شدن نوچه به گود، قرار گرفتن در مرحله بالاتر برای فرد ورزشکار به شمار میآید.
وقتی مرشد با صدای زنگ خود، ورود ورزشکار را به دیگران خبر میدهد، یعنی پهلوان «صاحب زنگ» است
این پیشکسوت ورزش زورخانهای در توضیح سومین درجه این ورزش میگوید: پس از گذر از مرحله دوم و پختگی کامل ورزشکار، در مرحله سوم به احترام ورود او به زورخانه مرشد برایش صلوات میفرستد. کیهانی در مورد درجه «واردی» ورزشکار میافزاید: تمام سه مرحله پشت سر گذاشته شده ورزشکار در درجه واردی تکرار میشود، با این تفاوت که این سه مرحله در درجه واردی با ضرب مرشد به جای صلوات برای ورزشکار همراه خواهد بود.
اما درجه آخر این ورزش درجه «زنگ» است؛ که به اصطلاح در این مرحله گفته میشود ورزشکار «صاحب زنگ» شده است. کیهانی در این باره میگوید: بعد از چرخ زدن به همراه زنگ و ورود به گود به همراه زنگ، حالا دیگر ورزشکار، پیشکسوتی با مهارت زیاد شده است که از این پس به هنگام ورود او به زورخانه، مرشد با صدای زنگ خود، ورود او را به دیگر ورزشکاران خبر میدهد.
شیرینکاری پدیده سال
۲۰ نفری میشوند که در گود حضور دارند. همه متحدالشکل لباس پوشیدهاند. این ورزش پیر و جوان نمیشناسد. همه نوع رده سنی در این جمع دیده میشود از کودک۹، ۸ ساله گرفته تا پیرمرد ۸۰، ۹۰ ساله. با هدایت میاندار همه نرمش را آغاز میکنند و بعد از گذشت نیمساعت، نرمش با ضرب و آواز مرشد به پایان میرسد.
در مرحله بعد گروه شروع به چرخیدن هماهنگ میکنند، سپس هر بار یک نفر به میدان گود آمده و به قدر توان خود در وسط گود شروع به چرخش میکند و پس از آن نوبت نفر بعدی میشود و نفر بعدی و. حالا نوجوان ۱۵، ۱۶ سالهای که پدیده لیگ ورزشهای زورخانهای سال قبل بوده است، به میان میآید و با چهار میل زورخانه، حرکات نمایشی انجام میدهد. این کار در اصطلاح «شیرینکاری» نام دارد.
مشهد، پایتخت معنوی ورزشهای زورخانهای کشورشد
چهره سردار صفارزاده رئیس فدراسیون ورزشهای زورخانهای و پهلوانی هم در جمع میهمانان حاضر دیده میشود. به سراغ او میروم. صفارزاده هم در مورد پتانسیلهای ورزشی مشهد حرفی برای گفتن دارد. او میگوید: همچنان که مشهد به عنوان پایتخت معنوی ایران نامگذاری شده است، ما نیز در این مراسم مشهد را به عنوان پایتخت معنوی ورزشهای باستانی و زورخانهای نامگذاری میکنیم. او ادامه میدهد: حدود ۸۰ درصد ورزشکاران زورخانهای کشور را جوانان تشکیل میدهند و حتی میتوان گفت حدود ۷۰ درصد تیم ملی ما در این ورزش دانشجویان جوان هستند.
وجود ۷۰ زورخانه فعال در خراسان رضوی
وی یادآوری میکند که در استان خراسان رضوی ۷۰ زورخانه فعال وجود دارد که طبق برنامه جامع فدراسیون باید به ازای هر ۳۰ هزار نفر یک زورخانه احداث شود. وی در ادامه به موضوع ثبت جهانی ورزش زورخانهای در یونسکو اشاره کرده و میگوید: این ثبت جهانی با عنوان میراث معنوی بشری بوده و البته ورزش باستانی ما تنها ورزش جهان است که به ثبت جهانی یونسکو رسیده است. او در مورد المپیکی شدن این ورزش هم با انتقاد از برنامههای ضعیف وزارت ورزش میگوید: باید در این برنامهها تغییری اساسی ایجاد کرد تا بتوان این ورزش را المپیکی کرد.
*این گزارش سه شنبه، ۳۰ خرداد ۹۱ در شماره ۹ شهرآرامحله منطقه ۸ چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
