«کوشک مهدی» احتمالا یکی از قدیمیترین و درعینحال ناشناختهترین مکانهای تاریخی حاشیه مشهد است؛ روستایی کهنسال که اراضی آن بر کرانههای کشفرود باستانی قرار دارد
از حدود صد سال پیش سیل به بلایی مدام تبدیل شد، یک رگبار کافی بود تا زندگی مردم را آب فرا بگیرد و هر ازچندی هم یک سیل اساسی، کل زندگی را ببرد و به این ترتیب سیل و مسیل به یکی از قصههای پرتکرار قرنی که گذشت، شد!
آسیابهای آبی امروزه یکی از خاطرات فراموششده مشهد قدیماند که روزگاری قوت غالب مردم وابسته به وجود آنها بود و چرخ این آسیابها، چرخ زندگی مردم را میگرداند.
پیشینه مطالعات تپه قادرآباد به دهه ۷۰ میرسد که طی بررسیهای کارشناسان میراث فرهنگی برای معرفی آثار باستانی، تپه شناسایی شد.قادرآباد جایی در نزدیکی کنارگذر شمالی مشهد است.
سیدخلیلحبیبی میگوید: ما منشأ حوضه آبریز کشفرود را در روستای دیزاوند در پنجکیلومتری شرق قوچان شناسایی کردیم. کشفرود از اینجا آغاز میشود و پس از گذشتن از دشت مشهد و سرخس، در پل خاتون به رودخانه هریرود میپیوندد.
کشف رود با بخشندگی تمام تالاب را سیراب کرده تا اقامتگاهی امن و آرام برای پرندگان مهاجر باشد. این روزها شاهد حضور پرندگان زمستان گذر از کشورهای سردسیر همچون آسیانه میانه و روسیه به ایران هستیم.
جاری بودن آب در حوزه آبریز کشف رود یکی از مهمترین دلایل سکونت مردمان از حدود یک میلیون سال پیش در این خطه بوده است. این درحالی است که کشف رود، مایع حیات دیروز، مایه خجالت امروزیها شده است.
پاوا پیش از این، از طریق جادهای قدیمی و فرعی در کنار دروازه پایینخیابان، به مشهد راه داشت؛ جادهای که در مسیر چند کیلومتری خود از مزارع و روستاهایی مانند «ساختمان»، «بازهشیخ» و «مهدیآباد» میگذشت. اما اکنون راه دستیابی به پاوا، مسیری است که از خیابان «آوینی ۵۹» میگذرد.
مسیل انتهای بولوار شاهنامه، یکی از نازیباترین مناظر توس است. عظیم حمامی میگوید: وجود چنین کالی هنگام ورود به شهر توس، زیبنده و در شأن شاعر بزرگی، چون فردوسی نیست.
از دل رود تاریخی شهر که این روزها پساب در آن ریخته میشود، ابزار دوره پارینه سنگی پیدا شده است.
حدود ۳۵ سال قبل، کال اقبال احداث شده است. طول آن ۱۴۰۰ متر و ۱۲۵۰ متر آن سرپوشیده و مابقی روباز است. این کال از کوههای سمت خلج آغاز میشود و به رودخانه کشفرود متصل میشود.
کشت گیاهان غیرخوراکی مثل جارو و درختان، بهجای محصولات کشاورزی آلوده به فاضلاب از اصلیترین گزینههای پیشرو در نجات کشفرود است.
قسمت ناگوار ماجرا اینجاست که با کاستهشدن از حجم فاضلاب خانگی و افزایش سموم فاضلاب صنعتی به احتمال زیاد، در آینده محصولات کشاورزی خطرناکتری در این مزارع تولید میشود.
با وجود قولهای مکرر مسئولان برای جمعآوری بساط فاضلاب کشفرودسبزیهای آلوده همچنان سلامت مردم را تهدید میکند.
فرشته تقیزاده، مدیرعامل انجمن «دیدهبان آب، هوا و زمین» کفش آهنین به پا کرده تا سربازی باشد برای دفاع از ذره ذره خاک وطن.
در فاصله هفتاد کیلومتری مشهد دریاچهها و آب بندهایی داریم که در فصلهای مهاجرت، یعنی آبان تا اردیبهشت، میزبان تعداد زیادی پرنده هستند. برای نمونه، سال گذشته ۱۶۷ تا فلامینگو دیدیم.
گرچه در خیلی از روایتها کشفرود منبع حیات و همچنین تفرجگاه مردم بوده است و خیلیها در آنجا به شکار مشغول بودهاند، اما اهمیت کشفرود بر وزن «نمکسود» به دلیل برخی اشعار حماسی فردوسی است که در آن، از این رود اسطورهای نام بردهشده است.
هنوز هم برخی از مردم به استناد برخی از منابع، علت نامگذاری کشف (لاکپشت) را لاکپشتهایی میدانند که در این رودخانه و حوالی آن میزیستهاند. متولیان ساماندهی «کشفرود» اگر به این موضوع بیشتر توجه کنند که بلندای عمر این رود به روایتهای اساطیری شاهنامه پهلو میزند و مایه حیات شهرتوس بوده است و هست، لحظهای از حیات دادن به آن غافل نمیشدند. هرچند وعدهوعیدها دراینباره کم نبوده است.
مردم روستای سیسواد یا سیسآباد سرگرمی و رسوم خاص خود را در مناسبتهای مختلف داشتند. کشاورزان و دامداران پس از یک روز سخت کاری در خانه یکی از اهالی که سواد خواندن داشت، جمع میشدند و در کنار هم شب خوشی را میگذراندند. جالبی همنشینیها به این بود که میزبانان با خواندن کتاب از میهمانان پذیرایی میکردند. در بسیاری از شبها اهالی روستا پس از یک روز سخت کاری در خانه یکی از اهالی که خواندن میدانست، جمع میشدند و فرد میزبان تا نیمهشب برای میهمانان کتاب میخواند.