هیئت شهدای محله بهشتی، کانون جذب جوانان است

هیئت شهدای مشهد از سال ۱۳۷۹ شکل گرفته است. عده‌ای از جوانان محله بهشتی که دوستی قدیمی با هم داشتند تصمیم می‌گیرند به یاد شهدا هیئتی در محله‌شان برپا کنند تا علاوه‌بر پیروی از خط شهدا بیشتر حواسشان به خانواده شهدا باشد.

یکی از آن‌ها جواد برومند، مسئول هیئت، است که این‌بار میهمان دفتر شهرآرامحله شده است تا از ماجرای برپایی هیئت و مراسم خیمه‌سوزان روز عاشورایشان برایمان تعریف کند.

این هیئت کانون فرهنگی هم دارد که فعالیت‌های فرهنگی، هنری، ورزشی و مذهبی انجام می‌دهد.

فعالیت‌هایشان شامل بازدید از خانواده شهدا، برگزاری همایش‌های فرهنگی و جشن‌ها، طرح اکرام و اطعام مستضعفان و یتیمان در ماه مبارک رمضان با مجوز شورای تأمین و نیروی انتظامی، برگزاری جلسه‌های قرآن و عزاداری است.

ویژگی هیئت‌الشهدای مشهد در این است که اعضایش متشکل از جوانان و نوجوانان است که گاهی بی‌تجربگی این جوانان موجب گلایه‌مندی از این هیئت می‌شود.

در هیئت به روی همه باز است

هیئت‌الشهدای مشهد که شکل می‌گیرد برای اینکه برنامه انسجامی داشته باشد، مدت ۱۰ سال منزل شهید تبریزی‌پور را برای انجام فعالیت‌هایشان انتخاب می‌کنند.

شاید بتوان دلیلش را حضور برادر شهید در این هیئت دانست. سال‌ها در خانه این شهید بزرگوار میهمان بودند. تعدادی جوان خوش‌ذوق که کار دلی برای شهدا انجام می‌دادند و از این مسیر به عزاداری‌های امام حسین (ع) هم ورود پیدا کردند و  فضای معنوی برایشان ایجاد شد.

برومند می‌گوید: ماه محرم خاصیت عجیبی دارد. عجیب‌بودنش هم از برکت وجودی امام حسین (ع) است. نام حسین (ع) معجزه می‌کند. هر کجا که بیرقی باشد آنجا خیمه امام حسین (ع) است.

هزینه‌ای هم نمی‌خواهد، کافی است دلت بشکند و خودت را به حضرت بسپاری. فرقی نمی‌کند از چه آیین و مسلکی باشید. مهم این است که دلتان با امام حسین (ع) باشد.

باید جاذب بود، نه دافع

هیئت‌الشهدای مشهد، هیئت جوانان است که در بین آن‌ها فرد میان‌سال نمی‌بینید. این جوانان هر بار به بهانه‌ای دور هم جمع می‌شوند تا دعا و ذکر مصیبتی بخوانند. چند روز اول ۸ نفر بودند، اما اکنون تعدادشان کم نیست و به گفته برومند روز به روز بیشتر هم می‌شوند.

اینکه جوان‌ها جذب می‌شوند اتفاق خوبی است و دلیل اصلی آن را، متناسب‌بودن هیئت با نیاز جوانان و جوان‌بودن هیئت می‌دانند.

او توضیح می‌دهد: در مکتب امام حسین (ع) باید جاذب بود نه دافع. اگر جوانی تخطی می‌کند یا ظاهر مناسبی ندارد ملاک نمی‌شود که به هیئت نیاید و اگر هم آمد طوری برخورد کنیم تا برود، برعکس باید طوری برنامه‌ریزی کنیم تا جوان جذب شود. بعضی‌ها با این افراد برخورد می‌کنند و اجازه ورود به مراسم امام حسین (ع) را نمی‌دهند. اما در هیئت ما این‌طور نیست.

من هم به‌واسطه دوستانم هیئتی و بعد هم مداحشان شدم.

او از خاطره حضور اوباش در مجلس امام حسین (ع) تعریف می‌کند و می‌گوید: همیشه به دنبال این بودیم تا جوانان را جذب هیئت کنیم برای همین ۲ سال اجازه دادیم هر کسی با هر نگاه و اعتقادی به هیئت ما بیاید، کم‌کم هیئت ما را با نام هیئت اراذل و اوباش می‌شناختند.

سال اول گفتیم ایرادی ندارد مهم جذب جوانان به مراسم سیدالشهداست، اما سال بعد دیدیم این‌کار ما باعث دفع دیگران از هیئتمان شده است. برای همین طوری برنامه‌ریزی کردیم از بین آن‌ها هر کس تغییر کرده در بین ما بماند و افرادی هم که اعتقاداتشان تغییر نمی‌کند از بین ما بروند.

نمی‌توانستیم برای جذب عده اندکی دیگران را دفع کنیم. تصور ما بر این است وقتی پایت به هیئت باز می‌شود و مردم تو را به نام بچه‌هیئتی می‌شناسند، ناخودآگاه باعث می‌شود لغزش نکنید.

خیلی از بچه‌ها که به هیئت ما می‌آمدند، گاهی خطا می‌کردند و وقتی در هیئت ثابت می‌شدند دنبال آن خطا‌ها نمی‌رفتند همین نگاه سبب شد تا در هیئت ما به روی همه باز باشد.

خیمه‌سوزان

هیئت‌الشهدای مشهد ۸ سالی می‌شود که در روز عاشورا به‌جز دسته زنجیرزنی، نمایش نمادین عاشورا، خیمه‌سوزان هم دارد. جواد برومند ادامه می‌دهد: اولین‌بار در جهان‌آرا مراسم خیمه‌سوزان را اجرا کردیم که استقبال خوبی از آن شد. استقبال مردم سبب شد تا هرسال بهتر از سال قبل آن را برگزار کنیم.

۳ سال است در نامجو ۲ مراسم را برگزار می‌کنیم. برنامه ما بدین صورت است که کاروان از ابتدای تقاطع امیرکبیر و کوهسنگی حرکت می‌کند تا به نامجو ۲ برسد.

در آنجا روی تریلی صحنه عاشورا را اجرا می‌کنیم. اسب و شتر هم می‌آوریم تا بتوانیم این واقعه را به‌خوبی به تصویر بکشیم. هر سال ۲ بار برای هماهنگی بچه‌ها جلسه می‌گذاشتیم، اما اکنون کار‌ها مشخص شده است و هر کس کار خودش را یاد دارد، قبل از اجرا یک‌بار بیشتر تمرین نمی‌کنند.

این هیئت علمی با نام شهدا دارند. برومند می‌گوید: تنها علم شهدا همین است هر کجا می‌رویم با آن عکس می‌گیرند. این علم مزین به خمپاره و اسلحه و نارنجک و... شده است.

سازنده آن صحنه‌های جنگ را روی آن اجرا کرده است. سربند و پلاک به آن آویزان است. روز عاشورا این علم در جلو کاروان حرکت می‌کند و مردم در بین راه آن‌ها را همراهی می‌کنند.

هر که در این حلقه نیست فارغ از این ماجراست. این را برومند می‌گوید و ادامه می‌دهد: امام حسین (ع) جایگاهش خیلی بالاست و بیشتر مردم آن را می‌دانند و هر یک به سبک خودشان عزاداری می‌کنند.

جذب جوانان سخت است برای همین سعی می‌کنیم از طریق برنامه‌های ورزشی بچه‌ها را جذب کنیم. هرچند بچه‌های هیئت ما اهل همان محله هستند برای همین سعی می‌کنند مسائل زیادی را رعایت کنند.

مداحی باید جوان‌پسند باشد

ابتدا قرآن می‌خواندم به من گفتن صدایت زیباست بیا مداحی کن و کم‌کم مداحی را شروع کردم. وقتی برومند از مداحی‌اش سخن می‌گوید؛ از او می‌پرسیم مداحی‌اش به چه سبکی است و هیئتشان را چگونه اداره می‌کنند. او پاسخ می‌دهد: جوانان دوست دارند خودشان برنامه اجرا کنند و در قالب هیئت امنا نباشند.

ما هم این فضا را در هیئت برایشان فراهم کرده‌ایم. اکنون با توجه به آهنگ‌ها و موسیقی‌های جدید خواسته‌ها هم تغییر کرده است. اگر برنامه سنتی باشد استقبال جوانان کم است کار‌های سنتی مانند گذشته جواب نمی‌دهد.

همه دنبال سینه‌زنی جدید هستند. ما در ایستگاه صلواتی‌مان شعر‌های سنگین و سنتی می‌گذاریم، اما در مراسم عزاداری از سبک‌های پرشور و هیجانی استفاده می‌کنیم. جوان ما می‌خواهد تخلیه شود برای همین این سبک شعر را دوست دارند.

اگر نباشد جوان نمی‌آید در هیئت شرکت کند. این را هم بگویم جوان قصد بی‌احترامی ندارد. آن‌ها دوست دارند مراسم شور داشته باشد.  

او ادامه می‌دهد: شور باید با شعور باشد، نباشد فایده ندارد، اما توقع نداشته باشید کاری که فرهنگ‌سازی نشده و جوان از همان کودکی شناخت زیادی نسبت به این مجالس پیدا نکرده است چطور ممکن است فقط با چندساعت عزاداری تغییر کند.

در مراسم مسائل اخلاقی را مطرح می‌کنیم، اما وقتی جوان ۲ روز از عزاداری‌اش می‌گذرد این صحبت‌ها را فراموش می‌کند، چون محیط و هم‌سالان تأثیر بیشتری روی او دارند.

اینکه برخی فکر می‌کنند به هر قیمتی و با هر روشی باید جوانان را به هیئت مذهبی آورد سؤالی است که برای برخی ایجاد می‌شود.

سعی کردیم دراین‌باره قضاوت نکنیم و با یکی از اعضای شورای اجتماعی محلات که در این سال‌ها سفر‌های زیادی داشته و مراسم‌های مختلفی را دیده گفتگو کنیم، البته علاوه‌برآن نظر یکی از استادان حوزه و دانشگاه را نیز پرسیدیم تا دراین‌باره توضیحی بدهند.

مجالس باید محتوا داشته باشد

کاظم عرفانیان یکی از جوانان محله دانش درباره جذب جوانان در هیئت مذهبی می‌گوید: جمله‌ای از فیلم مارمولک در ذهنم است که برای این بحث مناسب است. «راه‌های رسیدن به خدا به اندازه تعداد نفرات روی کره زمین است.»

برخی مشکلات ما به فیلتر‌های ذهنی خودمان برمی‌گردد که از گذشتگانمان به ما رسیده است.

چه ایرادی دارد اگر فیلتر‌های ذهنی‌مان را تغییر دهیم و درباره عزاداری‌ها ساختارشکنی کنیم تا بتوانیم جوانان را جذب کنیم.

البته این بدان معنا نیست که کاری خلاف شرع انجام دهیم، اینکه برخی می‌گویند همه کاره مساجد و هیئت‌ها سالمندان باشند، یا فلانی با این پوشش به مراسم نیاید و... را کنار بگذاریم و جوانان را با روی باز پذیرا باشیم.

این عضو شورای اجتماعی محله دانش ادامه می‌دهد: ما باید با مصداق‌های دینی و عملی جوانان را جذب کنیم، نه اینکه مجالس عزاداری را به‌سمت آهنگ‌های ناموزون امروزی ببریم تا برای جوانان جذاب باشد.

مجالس باید محتوا داشته باشد. جوان امروزی مانند گذشته نیست که هر چه گفتیم بپذیرد. آن‌ها برای هر چیزی دلیل و منطق می‌خواهند حرف‌هایی که بخواهد احساسات را برانگیزد برای جوان امروزی ارزش ندارد.

وی می‌افزاید: باید محتوای عزاداری طوری باشد که متناسب با مصداق‌های روزانه باشد. در روضه‌ها مطالبی بیان نشود که جوان کم‌تجربه ما آن را به سخره بگیرد، حرف‌ها را در سطح دانش جامعه بزنید.

حجت‌الاسلام محمدهادی مشیری نیز دراین‌باره توضیح می‌دهد: ابتدا باید ببینیم در عزاداری‌ها به دنبال چه چیزی هستیم. آیا فقط به دنبال سینه‌زنی و اشک‌ریختن هستیم؟!

اشک‌ریختن و سینه‌زدن برای ائمه اطهار (ع) تنها وسیله‌ای است تا ما به نسل امروز نشان دهیم در گذشته چه اتفاقاتی افتاده است و حواسمان به امام زمانه باشد و ما حضرت، ولی عصر (عج) را تنها نگذاریم.

این استاد حوزه و دانشگاه ادامه می‌دهد: وقتی قرار باشد توجه ما به حضرت، ولی عصر (عج) باشد به‌طور حتم طوری برنامه‌ریزی می‌کنیم که مجلس ما مورد توجه حضرت قرار بگیرد.

همه ما می‌دانیم برای هر عزیزی که مجلس می‌گیریم صاحب آن مجلس سعی می‌کند در آنجا حاضر باشد، به‌طور حتم در مجالس عزای ائمه‌اطهار حضرت مهدی (عج) به مجالس ما توجه خواهند کرد.

وی می‌افزاید: اشک‌ریختن بر امام حسین (ع) به تنهایی ملاک عزاداری نیست. در کربلا زمانی‌که سر امام حسین (ع) را بریدند و وقتی که حضرت زینب (س) بر سر برادرش آمد عمرابن‌سعد و یارانش گریستند.

این گریه ارزش ندارد. شما در زیارت عاشورا لعن و نفرین بر او را می‌خوانید. این مصداقی است بر اینکه حواسمان باشد گریه ما مانند گریه آن‌ها نباشد. اما در طرف مقابل هم اشک حر را داشتیم که او را در کنار امام حسین (ع) قرار داد.

حجت‌الاسلام مشیری یادآور می‌شود: برخی محتوای دین را از بین می‌برند و خرافه وارد آن می‌کنند تا نوآوری داشته باشند. برخی نیز از موسیقی و حرکات ناموزون در عزاداری اهل بیت (ع) استفاده می‌کنند تا دیگران را جذب هیئت مذهبی کنند.

وقتی دلیلش را می‌پرسیم پاسخ می‌دهند، این کار‌ها را می‌کنیم تا جمعیتی را جذب کنیم.

مگر ائمه به‌دنبال جمعیت بودند. فراموش نکنید عزاداری و جمع‌کردن جمعیت هدف نیست. اخلاص در عمل مهم است. این اخلاص سبب می‌شود جوانانی مانند شهید حججی در جامعه داشته باشیم.



*این گزارش سه شنبه ۲۷ شهریور ۱۳۹۷ در شماره ۳۰۳ شهرآرامحله منطقه ۸ چاپ شده است.