شرحی بر ۴ تابلو کمالالملک که در موزه آستان قدس است 
واکسی سناباد میگوید بیپول اما خوشبخت است 
شرحی بر ۴ تابلو کمالالملک که در موزه آستان قدس است
در میان آثار نگهداریشده از کمالالملک در موزه آستان قدس رضوی، چهار تابلو به چشم میخورد که در سالهای ۱۳۵۴، ۱۳۵۵ و ۱۳۵۷ خورشیدی، با تأیید کارشناسان وقت آستان قدس رضوی خریداری شدهاند؛ آثاری که تصویری از طبیعت، جغرافیا و زندگی روزمره یکی از مناطق مازندران را از نگاه یکی از مهمترین نقاشان دوره قاجار ثبت کردهاند.
تابلو «گذشتن اردوی کیوان شکوه از دهانه رودخانه شیلات فرحآباد مازندران» یکی از این چهار اثر است که کمالالملک آن را در دوم شوال سال ۱۲۹۲ قمری با رنگروغن روی بوم پارچهای، در ابعاد ۱۰۰ در ۷۰ سانتیمتر، به تصویر کشیده است.
موضوع نقاشی، منظره ورودی رودخانه به دریاست؛ در بخش پیشین تابلو قایقی با هفت سرنشین دیده میشود و در دوردست، گروهی از لشکریان با پرچمهایشان در حال عبور از روی پل هستند. حضور این عناصر در کنار طبیعت، منظره را از یک تصویر صرفا طبیعی فراتر برده و بخشی از فضای جغرافیایی و اجتماعی منطقه را نیز ثبت کرده است. کمالالملک در پایین تابلو، توضیحی درباره موقعیت جغرافیایی و موضوع نقاشی نوشته و تاریخ خلق آن را نیز ثبت کرده است. این یادداشت که با مرکب مشکی نوشته شده، از ارزش مستند اثر نیز حکایت دارد و اطلاعاتی درباره محل و موضوع منظره در اختیار مخاطب قرار میدهد.
منظرهای از روستای پول کجور
این تابلو سیزدهم رمضان ۱۲۹۲ در مازندران به تصویر کشیده شده است و ابعادی مشابه تابلوی قبل دارد و کمالالملک در آن به سراغ طبیعت شمال ایران رفته و فضای روستایی و کوهستانی منطقه را به تصویر کشیده است. در این آثار، توجه نقاش به جزئیات محیط و ثبت دقیق عناصر طبیعی، نشاندهنده جایگاه ویژه منظرهپردازی در دورهای از فعالیت هنری اوست. چشماندازهای شمال ایران؛ از صفیآباد تا رودخانه تجن دو اثر دیگر این مجموعه، «منظره جلگه صفیآباد» و «منظره پل رودخانه تجن» هستند که هر دو با ابعاد ۱۰۰ در ۷۰ سانتیمتر به مناظر شمال ایران اختصاص دارند. در این نقاشیها نیز طبیعت، رودخانه، پل و چشماندازهای گسترده منطقه، موضوع اصلی اثر را تشکیل میدهند و کمالالملک تلاش کرده است فضای جغرافیایی مازندران را با دقت و جزئیات ثبت کند.
منظره پل رودخانه تجن
این تابلو تصویری از پلی بر رودخانه تجن در نزدیکی ساری است. پل و رودخانه در کنار چشمانداز طبیعی اطراف، ساختار اصلی تابلو را شکل میدهند و در کنار ارزش هنری، تصویری از جغرافیای منطقه در اواخر دوره قاجار ارائه میکنند.
منظره جلگه صفیآباد
کمال الملک این اثر را نیز با تمرکز بر گستره طبیعی جلگه، به تصویر کشیده است. مجموعه چهارگانه آثار کمالالملک در موزه رضوی از این جهت اهمیت دارد که به دورهای پیش از سفر او به اروپا مربوط میشود؛ او در سفر به مازندران، بخشی از توانایی خود را در ثبت طبیعت و چشماندازهای ایران به کار گرفت.
این چهار تابلو امروز در کنار دیگر آثار گنجینه هنرهای تجسمی رضوی، بخشی از میراث هنری کمالالملک در موزه آستان قدس رضوی را تشکیل میدهند.
* این گزارش چهارشنبه ۱۸شهریورماه ۱۴۰۵ در شماره ۴۸۵۲ روزنامه شهرآرا صفحه تاریخ و هویت چاپ شده است.
لینک کوتاه
آوا و نمــــــای شهر
