محله شهید شیرودی، راسته بنک‌دارهای مشهد

کاربری اراضی محله شهید شیرودی، قبل از سال ۱۳۳۵ زمین کشاورزی بود و کسی برای زندگی به این محدوده پر از باغ و زمین خالی نمی‌آمد. بعد‌ها که تک‌و‌توک خانه‌هایی ساخته شد، محوطه اطراف خانه‌ها سراسر باغ‌هایی بود با دیوار‌های ممتد کاهگلی.

از زمانی که ژاندارمری (معادل نیروی انتظامی امروزی) اقدام به ساخت خانه برای کارکنانش در محله شیرودی امروزی کرد، حد‌فاصل شیرودی‌۲۲ و سه‌راه محمدآباد به کوی‌ژاندارمری معروف شد. آن دسته از نیرو‌های درجه‌دار ژاندارمری که خانه نداشتند، می‌توانستند چندسالی در این خانه‌های سازمانی زندگی کنند؛ خانه‌هایی ویلایی، با دیوار‌های کوتاه بین محوطه‌شان که بوته‌های یاس از آنها آویزان بود.

بر اساس اطلاعات تاریخ شفاهی نیرو‌های سابق ژاندارمری ساکن در این محله، ۸۴‌خانوار در کوی ژاندارمری مشهد زندگی می‌کردند. این خانه‌های ویلایی اغلب ۲۵۰ متری بودند و ازنظر شکل و شمایل فرق چندانی با دیگر خانه‌های محل نداشتند. این خانه‌ها همچنان در این محله وجود دارند و برخی بازسازی شده‌اند.

راسته خیابان مصلی بورس کلی‌فروش‌های مواد غذایی مشهد است. علاوه بر خیابان اصلی بسیاری از کوچه‌های مصلی در محله شیرودی نیز راسته بازار آجیل و خشکبار است که در این میان کوچه‌های مصلی ۱۵ و  شهید مازندرانی‌نژاد از همه معروف‌تر است. داستان شکل‌گیری راسته خشکبارفروش‌ها در کوچه شهید‌مازندرانی‌نژاد هم به بیست سال پیش برمی‌گردد. در پی اجرای طرح توسعه اطراف حرم‌رضوی، خشکبار‌فروش‌های کوچه چهار‌باغ و حوالی چهارراه شهدا به مصلی نقل مکان کردند و این راسته شکل گرفت.

امروزه یکی از شلوغ‌ترین کوچه‌های محله شهید شیرودی، مصلی ۱۵ است که راسته بازار آجیل و خشکبار مشهد نیز هست. به گفته کسبه، قدیمی‌ترین معبر محدوده نیز همین کوچه است که تا دهه هفتاد، خلوت و سوت‌و‌کور بود. این کوچه که به دلیل وجود مزارع، گاش (محل نگهداری گوسفند)، گاوداری، زمین‌های کشاورزی و باغ‌های انگور به آن «کوچه‌باغ» می‌گفتند از بیست سال پیش و وقتی قسمت انتهایی خیابان آسفالت شد، کم کم رونق گرفت و تعداد مغازه‌ها بیشتر شد.

یکی دیگر از المان‌های محله شهیدشیرودی، کشتارگاه قدیم مشهد است که تا سال‌۱۳۷۲ در تقاطع شهید شیرودی و شهید رستمی فعلی برپا بود و بعد از آن به محدوده خارج‌از شهر منتقل شد. ماجرای گریختن یکی از شتر‌ها از زیر دست سلاخان و پناهنده‌شدن به حرم مطهر امام رضا (ع) که سوژه بسیاری از رسانه‌ها شد از همین کشتارگاه بود.

حالا جای کشتارگاه قدیمی مشهد که در انتهای کوچه مصلی ۱۵ قرار داشت را فرهنگ‌سرای غدیر گرفته است. این فرهنگسرا که اولین فرهنگسرای مشهد نیز هست، خرداد ۷۹ با حضور محمد خاتمی، رئیس جمهور وقت ایران افتتاح شد.

حوالی کشتارگاه چند کارگاه کوچک وجود داشت که به آنها کارخانه می‌گفتند. کارخانه شیشه‌بری، کارخانه تولید اسید و... که کارخانه زه‌تابی معروف‌ترینشان بود. صاحب کارخانه روده‌های گوسفند را از کشتارگاه می‌خرید و درست در کنار این کارخانه، کارگاه دباغی بود که آنجا پوست گاو و گوسفند را به چرم تبدیل می‌کردند. عده‌ای از ساکنان چهنو و محلات اطراف در این کارگاه‌ها مشغول به کار بودند. کارگاه‌هایی که حالا اثری از آنها نیست.

علاوه بر اینها چند کارگاه خانگی هم در کوچه‌پس‌کوچه‌های این خیابان وجود داشت که عموما زنان آن را اداره می‌کردند. کارگاه صابون‌سازی یکی از آنها بود. این صابون‌ها با چربی حیوانی ساخته می‌شد و به گفته قدیمی‌ها، این صابون‌ها تنها وسیله شست‌وشو در آن‌زمان بود.

بافت:

محله شهیدشیرودی ۵۵ هکتار وسعت دارد و جزو ۲۰ محله کوچک مشهد است. این محله بیش از هشت هزار نفر را در خود جای داده و در هر هکتار آن به طور میانگین ۱۵۲ نفر سکونت دارند که بیش از سه برابر میانگین تراکم جمعیتی شهر مشهد است و از این حیث جزو محلات پرتراکم محسوب می‌شود. با این حال ترافیک جمعیت در این محله فقط مختص ساکنان آن نیست بلکه به دلیل وجود مغازه‌های خوار و بار، کلی فروشی و خشکبار در راسته مصلی که قیمت‌های مناسب‌تری نسبت به سایر مغازه‌های شهر دارند، این محله مشتریانی از سراسر مشهد دارد. راسته خیابان چمن در محدوده محله شیرودی نیز به مغازه‌های فروش فرش و گلیم اختصاص دارد.

زندگی در شیرودی به معنای دسترسی آسان به تمام امکانات ضروری زندگی است. در این محله، به راحتی می‌توانید به مراکز خرید، مدارس، بیمارستان‌ها، پارک‌ها و فضا‌های سبز دسترسی داشته باشید.

۶۱ درصد اراضی محله شیرودی به کاربری مسکونی اختصاص دارد و بعد از آن کاربری تجاری با ۱۲ درصد کاربری حمل و نقل و انبار با ۶ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند.

نرخ باسوادی در این محله، ۹۱ درصد است.

در محله شهیدشیرودی، مرتفع‌سازی در لابه‌لای خانه‌های ویلایی انجام شده است و تقریبا در همه مساحت محله می‌توان هم خانه ویلایی دید و هم آپارتمان‌های ۵ طبقه و خوشبختانه خیلی از اراضی رهاشده خبری نیست.

دسترسی:

محله شهیدشیرودی به خطوط قطارشهری دسترسی ندارد. دسترسی به بولوار‌های مصلی، شهیدشیرودی، چمن و شهیدرستمی ارتباط ساکنان این محله با محور‌های درون‌شهری را ممکن می‌کند. گرچه پراکندگی خطوط اتوبوس در داخل بافت محله شیرودی نیست و بیشتر در خطوط مرزی قرار دارد، به دلیل کوچک بودن مساحت محله به طور میانگین با پیمودن ۱۵۶ متر می‌توان به ایستگاه اتوبوس رسید.

امکانات فرهنگی و رفاهی

فرهنگسرای غدیر، اولین فرهنگ‌سرای مشهد بود که با هدف ایجاد فضا‌های سالم فرهنگی برای رشد و شکوفایی جوانان و نوجوانان خرداد ۱۳۷۹ با حضور محمد خاتمی، رئیس جمهور وقت افتتاح شد. این فرهنگسرا کتابخانه‌ای با ۱۶ هزار عنوان کتاب و شامل بخش‌های جانبی رایانه، سالن ورزشی، دارالقرآن، آمفی‌تئاتر و نگارخانه دارد. از مهم‌ترین بخش‌های فرهنگ‌سرا، خانه نجوم آن است.

محله شیرودی، دو مدرسه دارد. میانگین زمان دسترسی برای رسیدن به نزدیکترین مدرسه در این محله، ۳ دقیقه و ۱۲ ثانیه است.

محله شیرودی، دو بوستان الغدیر و ریحانی دارد. میانگین فاصله مکانی برای رسیدن به نزدیکترین بوستان این محله، ۱۷۸ متر است که برای پیمودن این مسیر، ۲ دقیقه و ۱۴ ثانیه زمان تخمین زده شده است.

تنها یک درمانگاه با نام «خیریه چهارده‌معصوم (ع)» در محله شیرودی فعال است. میانگین زمان دسترسی به درمانگاه در این محله، ۴ دقیقه و ۳۹ ثانیه تخمین زده شده است.

هشت مسجد در محله شهیدشیرودی فعالیت دارد. میانگین زمان رسیدن به نزدیکترین مسجد در این محله، ۱ دقیقه و ۳۰ ثانیه است.

«الغدیر» تنها سالن ورزشی فعال در محله شهیدشیرودی است. میانگین زمان دسترسی به نزدیکترین سالن ورزشی در این محله، ۳ دقیقه و ۴۰ ثانیه است.

حدود جغرافیایی

محله شهیدشیرودی از سمت شمال با بولوار مصلی، از غرب با بولوار چمن و از جنوب با بولوار شهید شیرودی و از شرق با شهید رستمی محدود شده است. محله کارمندان اول در شمال، محله چهنو در غرب، محله کارگران در جنوب و محله شهید رستمی در شرق محله شهید شیرودی قرار دارد.