خانه افشاری نیلی هنوز ثبت ملی نشده است

شعبان شریف| خانه نیلی اثر شناسایی‌ شده در منطقۀ ثامن و محلۀ پایین‌ خیابان که ارزش ثبت در فهرست آثار ملی ایران را دارد، متعلق به خانوادۀ «نیلی» است به همین دلیل به خانۀ «نیلی» مشهور است.
قدمت: با توجه به اظهارنظر کارشناسان مربوطه و از شواهد موجود، آن‌طور برمی‌آید این اثر متعلق به دورۀ «افشاری» است.

ویژگی معماری اثر:

به‌ لحاظ جرم‌گذاری دو تودۀ ساختمانی دوطبقه، در شمال و جنوب بنای خانه نیلی احداث شده است. به دلیل تخریب تودۀ شمالی، متأسفانه ویژگی‌های معماری داخلی و تزئینات آن را نمی‌توان برشمرد و نیاز به بررسی بیشتری دارد، اما در ضلع جنوبی بنا، ورودی به فضای داخلی وجود دارد که با تزئینات رسمی‌بندی مزین شده است.

فضای داخلی آن نیز شامل سه‌اتاق است که با بازشو‌هایی به‌سوی حیات گشوده می‌شود. از تزئینات داخلی این قسمت می‌توان به طاقچه‌ها و رف‌هایی که در جداره‌ها تعبیه شده، اشاره کرد. سقف بنا هم با تیرپوش‌های چوبی ساخته شده است.

خانه ثبت ملی نشده

در پیرامون این خانه، چند پروژه وجود دارد که با کاربری اقامتی یا درحال احداث است یا در حال بهره‌برداری یا در حال آماده‌سازی برای احداث است. همان‌طور که گفته شد خانه نیلی هنوز در جمع آثار ملی کشورمان ثبت نشده است و این با قدمتی که برای آن تخمین زده شده، بسیار عجیب است.

در جمع خانه‌های منطقۀ ثامن فقط خانۀ بلخاسب است که بخشی از آن مربوط به دورۀ افشاری و بقیۀ آثار ثبتی این منطقه مربوط به دوره‌های بعدی است. همانطور که در نقشه طرح در پایین مطلب ملاحظه می‌کنید، خانه نیلی جزو املاکی نیست که سرنوشت تخریب برای آن‌ها رقم خورده باشد.

با توجه به موقعیت خوب بنا در طرح مصوب نوسازی و بهسازی بافت پیرامون حرم مطهر رضوی، سازمان میراث فرهنگی می‌تواند پیگیری کرده و پروندۀ این اثر تاریخی و فرهنگی را برای ثبت در فهرست آثار ملی ارسال و سپس برای مرمت آن اقدام کنند.

*این گزارش پنجشنبه، ۲ شهریور ۹۶ در شماره ۲۴۸ شهرآرامحله منطقه ثامن چاپ شده است.